胀论 · Trướng luận
Discourse on Distension · khoảng 17 phút đọcĐại ý
"Trướng luận" (胀论) là thiên chuyên bàn về chứng trướng — đầy trướng, căng tức. Đây là một trong những thiên có bố cục chặt chẽ nhất của Linh Khu: nó lần lượt trả lời bốn câu hỏi theo đúng thứ tự mà người khám bệnh cần biết — mạch thế nào, bệnh ở đâu, hình trạng ra sao, và do đâu mà sinh.
Câu trả lời cho câu hỏi thứ hai là đóng góp lớn nhất của thiên, và nó đi ngược trực giác. Hoàng Đế hỏi: khí làm người ta trướng, vậy nó ở trong huyết mạch, hay ở trong tạng phủ? Kỳ Bá đáp: cả ba nơi đều có, nhưng đó không phải chỗ trú của chứng trướng. Chỗ trú thật là "ở ngoài tạng phủ" — khí dồn ở khoảng trống bên ngoài tạng phủ, đẩy tạng phủ ra, làm căng vách ngực sườn và trướng cả da.
Nói cách khác: trướng là bệnh của khoảng trống, không phải bệnh của tạng phủ. Đây là một định vị rất tinh, và nó giải thích vì sao chứng trướng có thể rất nặng mà tạng phủ vẫn chưa tổn thương gì.
Phần giữa thiên kê mười một thể trướng — năm tạng và sáu phủ, mỗi thứ một bộ chứng. Bảng này rất hữu dụng vì cho phép định vị chính xác chỉ qua vài dấu hiệu kèm theo.
Phần cuối bàn nguyên nhân (vệ khí đi nghịch, hàn khí xông lên, chân tà đánh nhau) và một đoạn hiếm thấy: khi châm ba lần mà bệnh không chuyển thì lỗi ở đâu? Câu trả lời rất thẳng thắn — lỗi ở người châm, vì không trúng khí huyệt.
Dịch và giảng theo từng đoạn
释1. Mạch của chứng trướng và chỗ trú của nó
夫胀者,皆在于藏府之外,排藏府而郭胸胁,胀皮肤,故命曰胀。
Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Mạch ứng ở thốn khẩu thế nào thì là trướng?"
Kỳ Bá đáp: "Mạch đại, cứng mà sáp thì là trướng."
Hoàng Đế hỏi: "Làm sao biết trướng ở tạng hay ở phủ?"
Kỳ Bá đáp: "Âm là tạng, dương là phủ."
Hoàng Đế hỏi: "Khí làm cho người ta trướng — nó ở trong huyết mạch chăng, hay ở trong tạng phủ?"
Kỳ Bá đáp: "Cả ba nơi đều có, nhưng đó không phải chỗ trú của chứng trướng."
Hoàng Đế nói: "Xin nghe chỗ trú của trướng."
Kỳ Bá đáp: "Phàm chứng trướng đều ở ngoài tạng phủ: đẩy tạng phủ ra, làm căng vách ngực sườn, trướng cả da — cho nên gọi là trướng."
Giảng: Ba câu hỏi đáp này dựng nên toàn bộ khung của thiên.
Mạch của trướng: "đại kiên dĩ sáp" — to, cứng, mà sáp. Ba tính chất này rất nhất quán với bệnh: to và cứng vì khí bị dồn ép căng lên; sáp vì khí bị ứ nên huyết không lưu thông trơn tru. Đây là một bộ mạch dễ nhận và có giá trị phân biệt.
Tạng hay phủ: chỉ bốn chữ — "âm vi tạng, dương vi phủ". Tức xem mạch thiên về âm hay dương mà định. Ngắn gọn nhưng đủ dùng khi kết hợp với bảng chứng trạng ở dưới.
Chỗ trú: đây mới là chỗ đắt giá. Câu "phi trướng chi xá dã" — đó không phải chỗ trú của trướng — là một lời đính chính, giống như lời đính chính mở đầu thiên 27. Và lời giải thích sau đó rất hình tượng: trướng "bài tạng phủ nhi quách hung hiếp" — đẩy tạng phủ ra và làm căng vách ngực sườn như một bức tường thành.
Ý nghĩa thực hành rất lớn. Nếu trướng là bệnh của khoảng trống bên ngoài tạng phủ, thì:
- Nó có thể rất nặng mà tạng phủ chưa tổn thương — điều này giải thích vì sao có người bụng trướng to mà vẫn ăn nói bình thường;
- Phép chữa phải nhằm vào tháo khí ở khoảng trống ấy, không phải công phạt tạng phủ;
- Và vị trí trướng cho biết khí đang dồn ở khoang nào.
释2. Tạng phủ có ranh giới; hai thể trướng
夫胸腹,藏府之郭也。膻中者,心主之宫城也。胃者,太仓也。咽喉小肠者,传送也。胃之五窍者,闾里门户也。廉泉玉英者,津液之道也。故五藏六府者,各有畔界,其病各有形状。
Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Tạng phủ ở trong ngực sườn bụng, như đồ quý cất trong hòm rương, mỗi thứ có chỗ riêng; tên khác mà cùng ở một vùng, trong một cõi mà khí mỗi thứ mỗi khác — xin nghe duyên cớ."
Kỳ Bá đáp:
- "Ngực bụng là bức tường thành của tạng phủ.
- Đản Trung là cung thành của tâm chủ.
- Vị là kho lớn.
- Cuống họng và tiểu tràng là chỗ chuyển vận.
- Năm khiếu của vị là cổng ngõ xóm làng.
- Liêm Tuyền và Ngọc Anh là đường của tân dịch.
Cho nên năm tạng sáu phủ mỗi thứ có ranh giới riêng, bệnh của chúng mỗi thứ có hình trạng riêng.
Doanh khí đi theo mạch; vệ khí đi nghịch thì thành mạch trướng. Vệ khí đi kèm mạch mà men theo khe thịt thì thành phu trướng. Chữa thì tả ở Tam Lý: gần thì một lần là xuống, xa thì ba lần; không hỏi hư thực, tay nghề ở chỗ tả cho nhanh."
Giảng: Đoạn ví von này rất đặc sắc: toàn bộ khoang ngực bụng được mô tả như một thành trì có tường, có cung điện, có kho, có đường vận chuyển, có cổng ngõ. Cách hình dung ấy nhất quán với Tố Vấn thiên 8 (Linh Lan bí điển luận), nơi mười hai tạng phủ được ví với mười hai chức quan.
Nhưng ý nghĩa thật nằm ở câu chốt: "ngũ tạng lục phủ giả, các hữu bạn giới, kỳ bệnh các hữu hình trạng" — mỗi thứ có ranh giới riêng, nên bệnh của mỗi thứ có hình trạng riêng. Đây là lý do có thể lập được bảng mười một thể trướng ở đoạn sau: vì khí dồn ở khoang nào thì biểu hiện ở đúng vùng ấy.
Hai thể trướng được nêu cũng cần phân biệt rõ:
| Thể | Cơ chế | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Mạch trướng | Vệ khí đi nghịch trong mạch | Trướng ở trong, theo đường mạch |
| Phu trướng | Vệ khí đi kèm mạch mà men theo khe thịt | Trướng ở da thịt, nông hơn |
Phép chữa chung là tả ở Túc Tam Lý, và có một chi tiết đáng chú ý: "vô vấn hư thực, công tại tật tả" — không hỏi hư thực, tay nghề ở chỗ tả cho nhanh. Đây là một trong rất ít chỗ Nội Kinh bảo bỏ qua việc phân hư thực — vì trướng là khí bị dồn ứ, phải tháo ngay, không có thời gian cân nhắc. Cũng hợp với nguyên tắc ở thiên 25: bụng đầy trướng là một trong hai ngoại lệ phải trị tiêu trước.
释3. Mười một thể trướng
心胀者,烦心短气,卧不安。肺胀者,虚满而喘咳。肝胀者,胁下满而痛引小腹。脾胀者,善哕,四肢烦悗,体重不能胜衣,卧不安。肾胀者,腹满引背,央央然腰髀痛。
Dịch:
Năm tạng trướng:
| Tạng | Chứng |
|---|---|
| Tâm trướng | Bứt rứt trong lòng, hụt hơi, nằm không yên |
| Phế trướng | Đầy trống rỗng mà thở suyễn và ho |
| Can trướng | Dưới sườn đầy mà đau, kéo xuống bụng dưới |
| Tỳ trướng | Hay nấc, tứ chi bứt rứt, mình nặng đến mức không mang nổi áo, nằm không yên |
| Thận trướng | Bụng đầy kéo ra lưng, ấm ách khó chịu, đau lưng và đùi |
Sáu phủ trướng:
| Phủ | Chứng |
|---|---|
| Vị trướng | Bụng đầy, đau vùng dạ dày, mũi ngửi thấy mùi khét, ngại ăn, đại tiện khó |
| Đại tràng trướng | Sôi ruột mà đau ọc ạch; ngày đông lại cảm thêm hàn thì đi ngoài sống phân |
| Tiểu tràng trướng | Bụng dưới căng trướng, kéo ra lưng mà đau |
| Bàng quang trướng | Bụng dưới đầy mà bí tiểu |
| Tam tiêu trướng | Khí đầy trong da, nhẹ bẫng mà không chắc |
| Đởm trướng | Dưới sườn đau trướng, miệng đắng, hay thở dài |
"Phàm các chứng trướng ấy, đường lối chỉ có một: biết rõ nghịch thuận, số lần châm không sai, thì khỏi. Tả chỗ hư, bổ chỗ thực thì thần rời khỏi nhà, dẫn tà mất chính, chân khí không định được — ấy là chỗ thầy thô làm hỏng, mà lại gọi là số trời. Bổ chỗ hư, tả chỗ thực thì thần về lại nhà; giữ cho lâu không hở — ấy gọi là thầy giỏi."
Giảng: Bảng mười một thể này rất hữu dụng, vì mỗi thể đều có một dấu hiệu nhận diện đặc trưng ngoài cái trướng chung:
- Tâm — hụt hơi, nằm không yên;
- Phế — ho và thở suyễn; chữ "hư mãn" nghĩa là đầy mà rỗng, đúng với đặc tính khí trong phổi;
- Can — đau dưới sườn lan xuống bụng dưới, đúng đường kinh Can;
- Tỳ — "thể trọng bất năng thắng y", mình nặng đến mức không mang nổi áo; hình ảnh này rất đắt và rất dễ nhận, đúng với tỳ chủ cơ nhục và chủ tứ chi;
- Thận — trướng kéo ra lưng, đau lưng đùi, đúng vị trí của thận;
- Vị — "tỵ văn tiêu xú", mũi ngửi thấy mùi khét; đây là dấu hiệu rất riêng, chỉ vị nhiệt mới có;
- Đại tràng — sôi ruột ọc ạch, gặp lạnh thì tiêu chảy sống phân;
- Tiểu tràng — bụng dưới trướng kéo ra lưng;
- Bàng quang — bụng dưới đầy mà bí tiểu;
- Tam tiêu — "khinh khinh nhiên nhi bất kiên", nhẹ bẫng mà không chắc; đây là mô tả rất tinh về trướng do khí (ấn vào thì lõm nhẹ rồi bật lại, không cứng như trướng do nước hay do khối);
- Đởm — miệng đắng, hay thở dài; bộ chứng đởm kinh điển đã gặp ở thiên 4, 10, 19.
Đoạn về bổ tả nhầm lẫn là một lời răn nghiêm khắc: "tả hư bổ thực thì thần rời khỏi nhà". Sáu chữ "thần khứ kỳ thất" — thần rời khỏi nhà mình — là cách nói hình tượng về việc bệnh trở nặng đột ngột do chữa sai chiều. Và câu tiếp theo còn đau hơn: "thô chi sở bại, vị chi thiên mệnh" — thầy thô làm hỏng mà lại đổ cho số trời.
Đây là một trong những lời phê nặng nhất trong Nội Kinh với nghề y: không được lấy "số trời" che đậy cho sai lầm của mình.
释4. Trướng sinh ra từ đâu
卫气之在身也,常然并脉,循分肉,行有逆顺,阴阳相随,乃得天和……然后厥气在上,营卫留止,寒气逆上,真邪相攻,两气相搏,乃合为胀也。
Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Trướng sinh ra từ đâu, do cớ gì mà có?"
Kỳ Bá đáp: "**Vệ khí ở trong thân thì thường đi kèm mạch, men theo khe thịt; đi có nghịch có thuận, âm dương theo nhau, mới được hòa với trời. Năm tạng thay nhau khởi đầu, bốn mùa có thứ tự, năm thứ thóc mới hóa được.
Rồi sau đó khí quyết ở trên, doanh vệ đọng lại, hàn khí xông ngược lên, chân khí và tà khí đánh nhau, hai khí xô nhau — bèn hợp lại mà thành trướng.**"
Giảng: Cơ chế được nêu theo hai vế đối lập rất rõ.
Vế thuận (trạng thái bình thường): vệ khí đi kèm mạch, men theo khe thịt, có nghịch có thuận đúng nhịp, âm dương theo nhau → hòa với trời → năm tạng vận hành theo thứ tự → thức ăn hóa được.
Vế nghịch (sinh bệnh): khí quyết dồn lên trên → doanh vệ đọng lại không đi → hàn khí xông ngược → chân khí và tà khí đánh nhau → hai khí xô nhau → thành trướng.
Điểm mấu chốt là "doanh vệ lưu chỉ" — doanh vệ đọng lại. Trướng không phải do có thêm cái gì vào, mà do cái vốn có bị dừng lại không đi được. Điều này ăn khớp với định vị ở đầu thiên: trướng là bệnh của khoảng trống, do khí ứ ở đó.
Và "hàn khí nghịch thượng" chỉ ra tác nhân thường gặp nhất: lạnh. Lạnh làm co, làm ngưng trệ — nên chứng trướng hay nặng lên khi nhiễm lạnh, ăn đồ lạnh. Đây cũng là lý do "đại tràng trướng, ngày đông lại cảm thêm hàn thì đi ngoài sống phân".
释5. Châm ba lần mà không chuyển thì lỗi ở đâu
此言陷于肉肓,而中气穴者也。不中气穴,则气内闭;针不陷肓,则气不行;上越中肉,则卫气相乱,阴阳相逐。
Dịch: Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá rằng: "Trướng luận nói không hỏi hư thực, tay nghề ở chỗ tả cho nhanh; gần thì một lần là xuống, xa thì ba lần. Nay có người châm đủ ba lần mà vẫn không xuống — lỗi ở đâu?"
Kỳ Bá đáp: "Câu ấy nói về việc kim phải lọt vào khoảng mạc giữa thịt và trúng đúng khí huyệt.
- Không trúng khí huyệt thì khí bị bế ở trong;
- Kim không lọt vào khoảng mạc thì khí không đi được;
- Kim vượt lên trúng vào thịt thì vệ khí loạn, âm dương đuổi nhau.
Với chứng trướng, đáng tả mà không tả thì khí không xuống. Ba lần mà không xuống thì tất phải đổi cách làm; khí xuống thì thôi, không xuống thì lại bắt đầu — như vậy thì vạn phần an toàn, có gì mà nguy?
Với chứng trướng, tất phải xét kỹ: đáng tả thì tả, đáng bổ thì bổ — như trống ứng với dùi, lẽ nào lại không xuống?"
Giảng: Đoạn hỏi đáp này rất đặc biệt, và đáng đọc kỹ vì ba lý do.
Thứ nhất, Hoàng Đế chất vấn chính lời kinh. Ông trích lại câu ở đoạn trước ("gần thì một lần, xa thì ba lần") rồi hỏi: vậy nếu ba lần không được thì sao? Đây là một câu hỏi rất thực tế mà y thư ít khi dám đặt ra.
Thứ hai, câu trả lời quy lỗi về người châm. Ba nguyên nhân được nêu đều là lỗi kỹ thuật: không trúng khí huyệt, kim không tới đúng tầng, hoặc kim đâm vào thịt. Không có nguyên nhân nào đổ cho người bệnh hay cho "số trời". Đây là thái độ nghề nghiệp đáng quý, và nó hô ứng với lời phê ở đoạn trước về việc "thầy thô làm hỏng mà đổ cho số trời".
Thứ ba, lời dặn "tất phải đổi cách làm". Sáu chữ "tam nhi bất hạ, tất canh kỳ đạo" — ba lần mà không chuyển thì phải đổi cách — là một nguyên tắc rất quan trọng: lặp lại một việc không hiệu quả thì vô ích, phải xem lại cách làm. Và tiêu chí vẫn là kết quả: "khí xuống thì thôi, không xuống thì lại bắt đầu".
Cần lưu ý rằng ở đây kinh văn đã điều chỉnh lại câu "không hỏi hư thực" ở đoạn trước: cuối cùng vẫn phải "đáng tả thì tả, đáng bổ thì bổ". Nghĩa là lời dặn tả nhanh chỉ áp dụng cho tình huống cấp; còn về lâu dài vẫn phải xét hư thực. Sự tự điều chỉnh này cho thấy Nội Kinh không phải một hệ thống giáo điều.
Hình ảnh "như cổ ứng phu" — như trống ứng với dùi — diễn tả sự đáp ứng tức thì khi làm đúng, và là hình ảnh đã gặp ở thiên 4 ("sắc mạch và bộ xích ứng nhau như dùi với trống").
Những câu kinh điển
- 夫胀者,皆在于藏府之外,排藏府而郭胸胁,胀皮肤,故命曰胀 · Phù trướng giả, giai tại ư tạng phủ chi ngoại, bài tạng phủ nhi quách hung hiếp, trướng bì phu, cố mệnh viết trướng · Chứng trướng đều ở ngoài tạng phủ, đẩy tạng phủ ra, làm căng vách ngực sườn và trướng cả da. — Trướng là bệnh của khoảng trống.
- 其脉大坚以涩者,胀也 · Kỳ mạch đại kiên dĩ sáp giả, trướng dã · Mạch to, cứng mà sáp thì là trướng.
- 五藏六府者,各有畔界,其病各有形状 · Ngũ tạng lục phủ giả, các hữu bạn giới, kỳ bệnh các hữu hình trạng · Năm tạng sáu phủ mỗi thứ có ranh giới riêng, bệnh của chúng mỗi thứ có hình trạng riêng.
- 脾胀者……体重不能胜衣 · Tỳ trướng giả… thể trọng bất năng thắng y · Tỳ trướng thì mình nặng đến mức không mang nổi áo.
- 三焦胀者,气满于皮肤中,轻轻然而不坚 · Tam tiêu trướng giả, khí mãn ư bì phu trung, khinh khinh nhiên nhi bất kiên · Tam tiêu trướng thì khí đầy trong da, nhẹ bẫng mà không chắc. — Mô tả tinh về trướng do khí.
- 泻虚补实,神去其室……粗之所败,谓之天命 · Tả hư bổ thực, thần khứ kỳ thất… thô chi sở bại, vị chi thiên mệnh · Tả chỗ hư bổ chỗ thực thì thần rời khỏi nhà… thầy thô làm hỏng mà lại gọi là số trời. — Lời phê nặng nhất về việc đổ lỗi cho số phận.
- 营卫留止,寒气逆上,真邪相攻,两气相搏,乃合为胀也 · Doanh vệ lưu chỉ, hàn khí nghịch thượng, chân tà tương công, lưỡng khí tương bác, nãi hợp vi trướng dã · Doanh vệ đọng lại, hàn khí xông ngược, chân khí và tà khí đánh nhau — bèn thành trướng.
- 三而不下,必更其道 · Tam nhi bất hạ, tất canh kỳ đạo · Ba lần mà không chuyển thì tất phải đổi cách làm.
Thuật ngữ then chốt
| Thuật ngữ | Chữ Hán | Giải nghĩa |
|---|---|---|
| Trướng chi xá | 胀之舍 | Chỗ trú của chứng trướng — ở ngoài tạng phủ, trong khoảng trống của khoang ngực bụng. |
| Mạch trướng · Phu trướng | 脉胀 · 肤胀 | Hai thể: vệ khí đi nghịch trong mạch, và vệ khí men theo khe thịt gây trướng ở da. |
| Quách | 郭 | Bức tường thành — ngực bụng được ví là tường thành của tạng phủ. |
| Thái thương | 太仓 | Kho lớn — chỉ vị. |
| Bạn giới | 畔界 | Ranh giới riêng của mỗi tạng phủ, khiến bệnh của chúng có hình trạng khác nhau. |
| Thần khứ kỳ thất | 神去其室 | Thần rời khỏi nhà mình — hậu quả của việc bổ tả nhầm chiều. |
| Khinh khinh nhiên nhi bất kiên | 轻轻然而不坚 | Nhẹ bẫng mà không chắc — đặc điểm của trướng do khí, phân biệt với trướng do nước hoặc khối. |
| Vô vấn hư thực, công tại tật tả | 无问虚实,工在疾泻 | Không hỏi hư thực, tay nghề ở chỗ tả cho nhanh — chỉ áp dụng cho tình huống cấp. |
Lời bình của các y gia
Trương Giới Tân trong Loại Kinh đặc biệt đề cao việc định vị "trướng ở ngoài tạng phủ", cho rằng đây là chỗ Nội Kinh phân biệt được trướng với các chứng bệnh của chính tạng phủ. Ông viết: tạng phủ bị bệnh thì chức năng hỏng, còn trướng thì chức năng có thể còn nguyên mà chỉ là khí dồn ở khoảng trống — hiểu được chỗ ấy thì không chữa lầm.
Mã Thời trong Linh Khu Chú Chứng Phát Vi bàn về đoạn cuối, khen chỗ Hoàng Đế dám chất vấn chính lời kinh và Kỳ Bá dám quy lỗi về người châm. Ông cho rằng sáu chữ "tam nhi bất hạ, tất canh kỳ đạo" là lời dặn quý nhất, vì người hành nghề dễ mắc thói cứ lặp lại việc mình quen làm.
Trương Chí Thông trong Linh Khu Tập Chú chú ý dấu hiệu "tam tiêu trướng, khinh khinh nhiên nhi bất kiên", giải rằng ấn vào thấy nhẹ bẫng là khí chứ không phải nước; nếu ấn lõm mà lâu mới bật lại thì là thủy, còn cứng như khối thì là tích. Ba loại ấy phải phân cho rõ vì cách chữa khác hẳn nhau.
Hoàng Phủ Mật thu nhận bảng mười một thể trướng vào Giáp Ất Kinh, sắp lại theo tạng phủ; nhờ đó các dấu hiệu nhận diện như "tỳ trướng thì mình nặng không mang nổi áo", "vị trướng thì mũi ngửi thấy mùi khét" được lưu truyền và trở thành mô tả chuẩn.
Ứng dụng cho đời sống hôm nay
- Phân biệt ba kiểu bụng to là việc đơn giản mà hữu ích: ấn vào nhẹ bẫng bật lại ngay thường là trướng hơi; ấn lõm để lại vết một lúc thường là phù nước; sờ thấy cứng thành khối thì cần đi khám ngay. Cổ nhân đã phân biệt đúng ba loại này.
- Dấu hiệu bụng trướng kèm bí tiểu hoặc bụng trướng kèm đại tiện khó là những trường hợp cần xử lý sớm — thiên 25 đã xếp bụng trướng và bí đại tiểu tiện vào hai ngoại lệ phải chữa trước mọi thứ.
- Nhận xét hàn khí làm doanh vệ đọng lại giải thích vì sao bụng hay đầy trướng sau khi ăn đồ lạnh, uống nước đá, hoặc bị nhiễm lạnh. Với người hay đầy bụng, giữ ấm vùng bụng và ăn uống ấm nóng là biện pháp đơn giản mà hiệu quả.
- Dấu hiệu mình nặng đến mức không muốn mặc áo, tứ chi bứt rứt, hay nấc đi cùng đầy bụng là bộ chứng thuộc tỳ — thường gặp ở người ăn uống thất thường, ít vận động, hay lo nghĩ.
- Nguyên tắc "ba lần mà không chuyển thì phải đổi cách làm" đáng mang theo ngoài phạm vi y học: khi một biện pháp đã thử vài lần mà không có kết quả, việc cần làm là xem lại cách làm chứ không phải làm thêm cho mạnh.
- Lời phê "thầy thô làm hỏng mà lại đổ cho số trời" là lời nhắc về trách nhiệm: khi điều trị không hiệu quả, nên xem lại chẩn đoán và phương pháp trước khi kết luận là bệnh không chữa được.
Liên hệ với các thiên khác
- Thiên 25 · Bệnh bản — xếp bụng đầy trướng vào một trong hai ngoại lệ phải trị tiêu trước; thiên 35 giải thích vì sao.
- Thiên 34 · Ngũ loạn — cơ chế khí đi sai chỗ, cùng một họ với "doanh vệ lưu chỉ" ở đây.
- Thiên 18 · Doanh vệ sinh hội — định nghĩa doanh vệ và đường đi của chúng, nền để hiểu hai thể mạch trướng và phu trướng.
- Thiên 4 · Tà khí tạng phủ bệnh hình — bệnh của sáu phủ, đọc đối chiếu với sáu thể phủ trướng.
- Thiên 57 · Thủy trướng — phân biệt thủy trướng, phu trướng, cổ trướng và trường đàm; bổ sung trực tiếp cho thiên này.
- Tố Vấn thiên 8 · Linh Lan bí điển luận — ví tạng phủ với các chức quan, cùng lối hình dung "thành trì" ở đây.
Bài giảng giải do Thái Y Viện của Thiên Cơ Các biên soạn, đối chiếu bản dịch chú giải của Paul U. Unschuld và Hermann Tessenow (University of California Press, 2011) cùng các chú bản cổ điển. Nội dung mang tính tham khảo học thuật và văn hóa, không thay cho ý kiến thầy thuốc.
