"Thông thiên" (通天) — thông suốt với trời. Đây là thiên phân loại người theo âm dương nhiều ít, và là cặp song sinh của thiên 64 (phân theo ngũ hành). Hai thiên đọc cùng nhau thì thành một hệ phân loại thể chất hoàn chỉnh.

Thiếu Sư chia người làm năm loại:

Loại	Âm dương
Thái âm chi nhân	Nhiều âm, không có dương
Thiếu âm chi nhân	Nhiều âm, ít dương
Thái dương chi nhân	Nhiều dương, ít âm
Thiếu dương chi nhân	Nhiều dương, ít âm (khác kiểu)
Âm dương hòa bình chi nhân	Âm dương điều hòa

Và thiên bàn ba mặt của mỗi loại: tính tình, đặc điểm khí huyết tạng phủ (kèm cách châm riêng), và dáng vẻ bên ngoài để nhận ra.

Phần đáng giá nhất là phần bàn về cách châm, vì nó nêu rất cụ thể mỗi loại người có nguy cơ gì nếu chữa sai: người Thái dương mà tả dương quá thì dễ hóa điên; âm dương đều thoát thì chết đột ngột không biết gì; người Thiếu âm thì huyết dễ thoát, khí dễ bại.

Còn phần mô tả tính tình thì là chỗ cần đọc với sự dè dặt nhất trong toàn bộ Linh Khu — bốn loại đầu đều bị gán những nét tính cách rất tiêu cực, và đó là định kiến của thời đại chứ không phải quan sát y học.

释1. Năm loại người

蓋有太陰之人，少陰之人，太陽之人，少陽之人，陰陽和平之人。凡五人者，其態不同，其筋骨氣血各不等。

Dịch: Hoàng Đế hỏi Thiếu Sư rằng: "Ta từng nghe người có âm dương. Thế nào là người âm, thế nào là người dương?"

Thiếu Sư đáp: "Trong khoảng trời đất, trong vòng sáu cõi, không ra ngoài số năm; người cũng ứng theo đó — chứ không phải chỉ một âm một dương mà thôi. Đây chỉ nói sơ lược, miệng không thể nói cho khắp được."

Hoàng Đế nói: "Xin nghe sơ qua cái ý ấy. Có bậc hiền nhân thánh nhân, lòng có thể đủ mà làm theo được chăng?"

Thiếu Sư đáp: "Có người Thái âm, người Thiếu âm, người Thái dương, người Thiếu dương, và người âm dương hòa bình. Năm loại người ấy dáng vẻ khác nhau, gân xương khí huyết mỗi thứ mỗi khác."

Giảng: Điều đáng chú ý ngay từ đầu là Thiếu Sư sửa lại cách đặt vấn đề của Hoàng Đế. Hoàng Đế hỏi "người âm" và "người dương" — tức hình dung một sự phân đôi. Thiếu Sư đáp: "không phải chỉ một âm một dương mà thôi", và đưa ra năm loại.

Đây là một cải tiến quan trọng về phương pháp: thay một cặp nhị phân bằng một phổ liên tục. Năm loại xếp thành một dãy từ cực âm đến cực dương:

Thái âm → Thiếu âm → Âm dương hòa bình → Thiếu dương → Thái dương
  cực âm                    ở giữa                      cực dương

Và ở giữa là "âm dương hòa bình chi nhân" — loại được mô tả tích cực nhất và được xem là chuẩn mực.

Câu "miệng không thể nói cho khắp được" cũng đáng ghi: Thiếu Sư thừa nhận trước rằng đây chỉ là cách nói giản lược, thực tế còn phong phú hơn. Đây là thái độ rất chín khi đưa ra một hệ phân loại.

释2. Tính tình của năm loại

陰陽和平之人，居處安靜，無為懼懼，無為欣欣，婉然從物，或與不爭，與時變化，尊則謙謙。

Dịch:

Người Thái âm: tham mà không nhân, bề ngoài có vẻ khiêm nhường mà lòng sâu kín; thích thu vào mà ghét bỏ ra; lòng hòa mà không lộ ra; không lo việc đúng thời, động thì chậm sau người.

Người Thiếu âm: tham nhỏ mà lòng hại người; thấy người có mất mát thì thường như mình được; thích làm tổn làm hại; thấy người có vinh hiển thì lại hờn giận; lòng ghen ghét mà không có ân.

Người Thái dương: ở đâu cũng phơi phới; thích nói chuyện lớn, không có tài mà nói suông; chí bay khắp bốn phương; làm gì cũng không đoái đúng sai, làm việc thì thường tự cho mình phải; việc dẫu hỏng cũng thường không hối.

Người Thiếu dương: xét nét mà thích tự tôn quý mình; có chức quan nho nhỏ thì đã tự cho là cao; thích giao thiệp bên ngoài mà không gắn bó bên trong.

Người âm dương hòa bình: ở đâu cũng yên tĩnh, không làm ra vẻ sợ hãi, cũng không làm ra vẻ hớn hở; ôn hòa mà thuận theo sự vật; hoặc chung với người mà không tranh; biến hóa theo thời; ở địa vị cao thì càng khiêm nhường; bàn bạc mà không áp đặt — ấy gọi là chỗ trị đến nơi.

Giảng: Cần nói ngay và nói rõ về đoạn này.

Bốn loại đầu đều bị mô tả bằng những nét tính cách tiêu cực, có chỗ rất nặng: "tham mà không nhân", "lòng hại người", "thấy người có vinh hiển thì hờn giận", "không có tài mà nói suông". Đây không phải quan sát y học mà là phán xét đạo đức gán cho những kiểu thể chất, và nó thuộc cùng loại với mục "năm tạng đều lệch thì lòng tà hay trộm cắp" ở thiên 47 và mô tả người hình thủy ở thiên 64.

Cách đọc đúng: đây là định kiến xã hội của thời đại, phản ánh việc người xưa gắn liền tướng mạo với phẩm chất đạo đức. Nó không nên được dùng để nhận xét về ai, kể cả chính mình, và các nhà chú giải đời sau phần lớn cũng lướt qua phần này.

Cái đáng giữ từ bốn mô tả ấy là phần cốt lõi về khuynh hướng hành vi, tước bỏ lớp phán xét:

Loại	Khuynh hướng (đã tước phán xét)
Thái âm	Kín đáo, chậm rãi, thu vào hơn tỏa ra, không bộc lộ, hành động sau người khác
Thiếu âm	Hướng nội, nhạy cảm với so sánh, để ý đến được mất của mình và người
Thái dương	Hướng ngoại mạnh, tự tin, nghĩ lớn, ít bận tâm chi tiết và hậu quả
Thiếu dương	Ưa thể diện, thích giao tiếp rộng, quan tâm vị thế

Đọc như vậy thì bốn kiểu này là những khuynh hướng có thật, ai cũng nhận ra quanh mình, và không kiểu nào là xấu.

Còn mô tả người âm dương hòa bình thì hoàn toàn khác về giọng điệu, và đây là một đoạn văn rất đẹp:

"Ở đâu cũng yên tĩnh, không làm ra vẻ sợ hãi cũng không làm ra vẻ hớn hở; ôn hòa mà thuận theo sự vật; chung với người mà không tranh; biến hóa theo thời; ở địa vị cao thì càng khiêm nhường; bàn bạc mà không áp đặt."

Bảy nét ấy dựng nên một chân dung lý tưởng rất gần với hình mẫu người quân tử của Nho gia và người đắc đạo của Đạo gia: điềm đạm, không cực đoan về cảm xúc, hòa mà không tranh, linh hoạt theo hoàn cảnh, càng cao càng khiêm.

Chi tiết "vô vi cụ cụ, vô vi hân hân" — không làm ra vẻ sợ hãi, cũng không làm ra vẻ hớn hở — rất tinh: đây không phải người vô cảm, mà là người không bị cảm xúc kéo đi hai thái cực.

Và "đàm nhi bất trị" — bàn bạc mà không áp đặt — được gọi là "chí trị" (至治 — chỗ trị đến nơi). Đây là khái niệm chính trị của Đạo gia: cai trị tốt nhất là cai trị mà như không cai trị.

Điều quan trọng cần hiểu: người âm dương hòa bình không phải là một "kiểu người" thứ năm ngang hàng với bốn kiểu kia, mà là trạng thái quân bình mà cả bốn kiểu kia đều có thể hướng tới. Đây chính là lý do thiên được đặt tên "Thông thiên" — thông suốt với trời, tức đạt tới sự hòa hợp.

释3. Khí huyết và cách châm cho từng loại

太陽之人，多陽而少陰，必謹調之，無脫其陰，而寫其陽，陽重脫者，易狂，陰陽皆脫者，暴死不知人也。

Dịch: "Người xưa khéo dùng kim và ngải thì xem năm dáng vẻ của người rồi mới chữa: thịnh thì tả, hư thì bổ."

Hoàng Đế hỏi: "Chữa năm dáng vẻ của người thế nào?"

Thiếu Sư đáp:

Loại	Khí huyết tạng phủ	Cách chữa và nguy cơ
Thái âm	Nhiều âm không có dương; âm huyết đục, vệ khí sáp; âm dương không hòa; gân chùng da dày	Không tả gấp thì không chuyển được
Thiếu âm	Nhiều âm ít dương; vị nhỏ mà ruột lớn; sáu phủ không điều; mạch Dương minh nhỏ, mạch Thái dương lớn	Phải xét kỹ mà điều hòa — huyết dễ thoát, khí dễ bại
Thái dương	Nhiều dương ít âm	Phải điều hòa cẩn thận, chớ làm thoát âm mà chỉ tả dương. Tả dương quá nặng thì dễ hóa điên; âm dương đều thoát thì chết đột ngột không biết gì
Thiếu dương	Nhiều dương ít âm; kinh nhỏ mà lạc lớn; huyết ở trong mà khí ở ngoài	Phải làm thực phần âm mà hư phần dương. Chỉ tả lạc mạch thôi thì khí mạnh thoát đi mà nhanh; trung khí không đủ thì bệnh không dậy được
Âm dương hòa bình	Khí âm dương hòa, huyết mạch điều	Xét kỹ âm dương, xem tà chính, yên dung nghi, xét thừa thiếu: thịnh thì tả, hư thì bổ, không thịnh không hư thì lấy ở kinh

Giảng: Đây là phần có giá trị lâm sàng lớn nhất của thiên, vì nó không chỉ mô tả mà còn cảnh báo nguy cơ cụ thể của việc chữa sai cho từng loại người.

Ba cảnh báo đáng chú ý nhất:

Thứ nhất, với người Thái dương: "dương trọng thoát giả, dị cuồng" — tả dương quá nặng thì dễ hóa điên. Và nặng hơn: "âm dương giai thoát giả, bạo tử bất tri nhân dã" — âm dương đều thoát thì chết đột ngột không biết gì.

Đây là lời cảnh báo rất nghiêm khắc, và nó hợp lý trong hệ thống: người vốn dương thịnh, nếu tả dương quá tay thì mất chỗ dựa đột ngột. Nó cũng hô ứng với thiên 64, nơi người hình hỏa được mô tả là "không thọ, chết đột ngột".

Điều đáng học không phải ở con số hay cơ chế, mà ở nguyên tắc: người càng thiên lệch thì càng dễ bị tổn thương bởi can thiệp sai hướng.

Thứ hai, với người Thiếu âm: "huyết dễ thoát, khí dễ bại" — nên phải rất thận trọng. Chi tiết "vị nhỏ mà ruột lớn, sáu phủ không điều" là mô tả về tiêu hóa kém, hấp thu kém — người ăn ít, dễ đầy bụng, gầy. Với người như vậy thì mọi phép tả đều nguy hiểm, và điều này nhất quán với "ngũ đoạt" của thiên 61.

Thứ ba, với người Thiếu dương: "chỉ tả lạc mạch thôi thì trung khí không đủ, bệnh không dậy được" — tức không được chỉ nhằm vào phần ngoài mà quên phần trong.

Và với người âm dương hòa bình, cách chữa lại đơn giản nhất: cứ theo nguyên tắc chung "thịnh thì tả, hư thì bổ, không thịnh không hư thì lấy ở kinh". Vì họ không thiên lệch nên không cần điều chỉnh đặc biệt.

Đây là một kết luận rất hợp lẽ và cũng rất đáng ngẫm: người càng cân bằng thì càng dễ chữa.

释4. Nhận ra năm loại người qua dáng vẻ

陰陽和平之人，其狀委委然，隨隨然，顒顒然，愉愉然，䁢䁢然，豆豆然，眾人皆曰君子。

Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Năm loại người ấy, nếu chưa quen biết gì, chợt mới gặp nhau, chưa biết cách hành xử của họ — thì lấy gì mà phân biệt?"

Thiếu Sư đáp: "Hạng người thường thì không giống năm loại người ấy. Cho nên có phép năm lần năm là hai mươi lăm kiểu người, mà năm loại người này không nằm trong đó. Năm loại người này đặc biệt không hợp với số đông."

Hoàng Đế hỏi: "Phân biệt thế nào?"

Thiếu Sư đáp:

Loại	Dáng vẻ
Thái âm	Sắc đen sẫm, vẻ cúi xuống khép nép, dáng cao lớn mà lưng như sắp còng
Thiếu âm	Vẻ thanh lãnh, lén lút, đứng thì bồn chồn không yên, đi thì như cúi rạp
Thái dương	Vẻ nghênh ngang phô trương, ưỡn người ra sau, gập khoeo chân
Thiếu dương	Đứng thì thích ngẩng, đi thì thích lắc lư; hai cánh tay hai khuỷu thường ngửa ra sau lưng
Âm dương hòa bình	Vẻ ung dung, thuận theo, đường hoàng, vui vẻ, nhìn thẳng, rành mạch — mọi người đều gọi là quân tử

Giảng: Phần này dùng dáng đứng và dáng đi để nhận ra loại người, và có một logic rất nhất quán:

Người thiên về âm thì dáng thu vào, hướng xuống: Thái âm thì lưng như sắp còng, Thiếu âm thì đi như cúi rạp. Âm chủ thu liễm, chủ giáng.

Người thiên về dương thì dáng mở ra, hướng lên: Thái dương thì ưỡn người ra sau, Thiếu dương thì thích ngẩng và khuỷu tay ngửa ra sau. Dương chủ phát tán, chủ thăng.

Đây là một quan sát rất tinh, và nó có cơ sở thực tế: tư thế thân thể quả thật phản ánh trạng thái tâm lý và mức năng lượng. Người tự tin, nhiều năng lượng thì ngực mở, cằm ngẩng; người mệt mỏi, thu mình thì vai đổ, lưng cong. Điều này ngày nay được nghiên cứu khá nhiều, và quan hệ là hai chiều — tư thế ảnh hưởng ngược lại tâm trạng.

Chi tiết "hai cánh tay hai khuỷu thường ngửa ra sau lưng" của người Thiếu dương là một nét tả rất sống: dáng đi ưỡn ngực, tay vung ra sau — dáng của người muốn được chú ý.

Còn sáu từ láy tả người âm dương hòa bình — ung dung, thuận theo, đường hoàng, vui vẻ, nhìn thẳng, rành mạch — dựng nên một chân dung mà kết bằng sáu chữ đáng nhớ:

"Chúng nhân giai viết quân tử." Mọi người đều gọi là quân tử.

Nghĩa là: không cần phân tích gì cả, ai gặp cũng nhận ra ngay. Đây là cách xác nhận rất hay — sự hòa hợp bên trong biểu hiện ra ngoài một cách tự nhiên đến mức người thường cũng thấy.

Chi tiết cuối cần ghi: năm loại người này "không nằm trong" hai mươi lăm kiểu của thiên 64, vì họ là những trường hợp đặc biệt thiên lệch, "không hợp với số đông". Hai hệ phân loại vì vậy bổ sung chứ không chồng lấn: thiên 64 phân người thường theo ngũ hành, thiên 72 tách riêng những người ở hai cực.

• 非徒一陰一陽而已也 · Phi đồ nhất âm nhất dương nhi dĩ dã · Không phải chỉ một âm một dương mà thôi. — Thay phân đôi bằng một phổ liên tục.
• 陰陽和平之人，居處安靜，無為懼懼，無為欣欣，婉然從物，或與不爭，與時變化，尊則謙謙 · Âm dương hòa bình chi nhân, cư xứ an tĩnh, vô vi cụ cụ, vô vi hân hân, uyển nhiên tòng vật, hoặc dữ bất tranh, dữ thời biến hóa, tôn tắc khiêm khiêm · Chân dung người âm dương hòa bình.
• 譚而不治，是謂至治 · Đàm nhi bất trị, thị vị chí trị · Bàn bạc mà không áp đặt — ấy gọi là chỗ trị đến nơi.
• 古之善用鍼艾者，視人五態，乃治之 · Cổ chi thiện dụng châm ngải giả, thị nhân ngũ thái, nãi trị chi · Người xưa khéo dùng kim và ngải thì xem năm dáng vẻ rồi mới chữa.
• 陽重脫者，易狂，陰陽皆脫者，暴死不知人也 · Dương trọng thoát giả dị cuồng; âm dương giai thoát giả, bạo tử bất tri nhân dã · Tả dương quá nặng thì dễ hóa điên; âm dương đều thoát thì chết đột ngột.
• 其血易脫，其氣易敗也 · Kỳ huyết dị thoát, kỳ khí dị bại dã · Huyết dễ thoát, khí dễ bại — cảnh báo với người Thiếu âm.
• 眾人皆曰君子，此陰陽和平之人也 · Chúng nhân giai viết quân tử, thử âm dương hòa bình chi nhân dã · Mọi người đều gọi là quân tử — ấy là người âm dương hòa bình.

Thuật ngữ	Chữ Hán	Giải nghĩa
Ngũ thái chi nhân	五态之人	Năm loại người theo âm dương nhiều ít.
Thái âm chi nhân	太阴之人	Nhiều âm không dương; kín đáo, chậm, thu vào; gân chùng da dày.
Thiếu âm chi nhân	少阴之人	Nhiều âm ít dương; vị nhỏ ruột lớn; huyết dễ thoát khí dễ bại.
Thái dương chi nhân	太阳之人	Nhiều dương ít âm; hướng ngoại mạnh; tả dương quá thì dễ hóa điên.
Thiếu dương chi nhân	少阳之人	Nhiều dương ít âm; kinh nhỏ lạc lớn; huyết trong khí ngoài.
Âm dương hòa bình chi nhân	阴阳和平之人	Âm dương điều hòa — trạng thái quân bình, "mọi người đều gọi là quân tử".
Chí trị	至治	Chỗ trị đến nơi: bàn bạc mà không áp đặt.

Trương Giới Tân trong Loại Kinh xem phần bàn cách châm cho từng loại là chỗ cốt của thiên, và nhấn mạnh lời cảnh báo với người Thái dương: dương vốn thịnh mà tả quá thì sinh biến. Ông bình rằng chữa người thiên lệch phải cẩn thận gấp bội người thường, vì họ không có chỗ dự trữ để bù lại.

Mã Thời trong Linh Khu Chú Chứng Phát Vi chú ý chỗ Thiếu Sư nói năm loại này "không nằm trong hai mươi lăm kiểu", và giải rằng hai mươi lăm kiểu là người thường, còn năm loại này là người ở hai cực — hai hệ phân loại bổ sung nhau chứ không chồng lên nhau.

Trương Chí Thông trong Linh Khu Tập Chú tâm đắc với đoạn tả người âm dương hòa bình, cho rằng đó không chỉ là một kiểu thể chất mà là cái đích mà mọi người đều nên hướng tới — và đó cũng là ý nghĩa của tên thiên "Thông thiên".

Về phần mô tả tính tình bốn loại đầu, các nhà chú giải phần lớn chép lại mà bàn rất ít — một sự dè dặt tương tự như với mục "năm tạng đều lệch" ở thiên 47 và người hình thủy ở thiên 64.

Thiên này về sau có ảnh hưởng đặc biệt lớn ở Triều Tiên: y gia Lý Tế Mã (Lee Je-ma) cuối thế kỷ 19 dựa trên đó mà lập ra học thuyết "Tứ tượng y học" (Sasang), phân người làm bốn thể chất Thái dương, Thiếu dương, Thái âm, Thiếu âm, mỗi thể chất một chế độ ăn và một nhóm thuốc riêng. Học thuyết này đến nay vẫn được dùng rộng rãi ở Hàn Quốc.

• Ý tưởng nền — thay phân đôi bằng một phổ liên tục — là một cải tiến đáng học về mặt tư duy. Rất ít thứ trong đời chia gọn thành hai loại; hầu hết là một dãy liên tục với phần lớn nằm ở giữa.
• Chân dung người âm dương hòa bình vẫn là một mẫu mực đáng hướng tới, và bảy nét ấy dịch ra ngôn ngữ hôm nay rất dễ hiểu: điềm tĩnh, không bị cảm xúc kéo đi hai thái cực, hòa nhã mà không tranh giành, linh hoạt theo hoàn cảnh, càng có vị thế càng khiêm tốn, bàn bạc chứ không áp đặt.
• Nguyên tắc "người càng thiên lệch thì càng dễ tổn thương bởi can thiệp sai hướng" rất đáng nhớ: người có thể trạng đặc biệt — quá gầy, quá béo, tiêu hóa kém, bệnh nền nhiều — cần thận trọng hơn với mọi phương pháp, từ thuốc đến tập luyện đến ăn kiêng.
• Cụ thể với kiểu "vị nhỏ ruột lớn, huyết dễ thoát khí dễ bại": người ăn ít, dễ đầy bụng, gầy yếu thì không hợp với các phương pháp thanh lọc, nhịn ăn, xổ ruột — những thứ đang khá phổ biến hiện nay.
• Quan sát về tư thế phản ánh trạng thái bên trong vẫn đúng, và quan hệ là hai chiều: người mệt mỏi thì vai đổ lưng cong, và ngược lại, sửa tư thế cũng giúp cải thiện tinh thần. Đây là điều dễ làm và có ích.
• Phần mô tả tính tình của bốn loại đầu nên đọc như định kiến của thời đại — những câu như "tham mà không nhân", "lòng hại người" là phán xét đạo đức gán cho thể chất, không có cơ sở, và không nên dùng để đánh giá ai.
• Nếu muốn giữ lại điều gì từ bốn kiểu ấy, hãy giữ phần khuynh hướng hành vi trung tính: có người kín đáo chậm rãi, có người nhạy cảm hướng nội, có người hướng ngoại nghĩ lớn, có người ưa giao tiếp và thể diện. Bốn khuynh hướng, không khuynh hướng nào là xấu.

• Thiên 64 · Âm dương nhị thập ngũ nhân — hệ phân loại theo ngũ hành; hai thiên là cặp song sinh, bổ sung nhau.
• Thiên 67 · Hành châm — khái niệm "trùng dương chi nhân" tương ứng với Thái dương chi nhân ở đây.
• Thiên 61 · Ngũ cấm — "ngũ đoạt", nền cho cảnh báo về người Thiếu âm huyết dễ thoát.
• Thiên 59 · Vệ khí thất thường — khái niệm "chúng nhân" (người thường), tương ứng với cách dùng ở đây.
• Thiên 50 · Luận dũng — bàn về tính khí và nền tảng thể chất của nó.
• Thiên 71 · Tà khách — bảng thiên nhân tương ứng, cùng một thế giới quan với tên thiên "Thông thiên".
• Tố Vấn thiên 1 · Thượng cổ thiên chân luận — bốn hạng người chân nhân, chí nhân, thánh nhân, hiền nhân; đọc kèm với chân dung người âm dương hòa bình.