"Cửu cung bát phong" (九宮八風) — chín cung và tám hướng gió. Đây là thiên khác biệt nhất trong toàn bộ Linh Khu: nó không bàn kinh mạch, không bàn phép châm, mà dựng một hệ thống chiêm nghiệm khí hậu theo phương vị và thời tiết, rồi từ đó suy ra bệnh tật.

Thiên gồm ba phần.

Phần thứ nhất mô tả Thái Nhất (太一 — một khái niệm thiên văn, chỉ ngôi sao chủ) di chuyển qua chín cung theo tám tiết trong năm, mỗi cung ở bốn mươi lăm hoặc bốn mươi sáu ngày. Rồi dùng việc có mưa gió đúng ngày chuyển cung hay không mà đoán năm được mùa hay mất mùa.

Phần thứ hai nêu một phân biệt rất quan trọng và là phần đáng giữ nhất của thiên:

"Gió từ phương mà Thái Nhất đang ở tới thì gọi là thực phong, chủ sinh, nuôi lớn muôn vật. Gió từ phương đối diện phía sau tới thì gọi là hư phong, làm hại người, chủ giết."

Và câu nổi tiếng: "Cho nên thánh nhân ngày ngày tránh đường hư tà, như tránh tên đạn vậy."

Phần thứ ba kê tám hướng gió, mỗi hướng một tên, và mỗi hướng làm tổn một tạng phủ, một tầng của cơ thể. Kết bằng khái niệm "tam hư" — ba cái hư cùng gặp — và hệ quả nặng nhất: "có ba cái hư mà lại bị tà phong đánh lệch vào thì thành chứng ngã vật liệt nửa người."

释1. Thái Nhất đi qua chín cung

太一常以冬至之日，居叶蟄之宮四十六日……明日復居叶蟄之宮，曰冬至矣。

Dịch: "Thái Nhất thường lấy ngày đông chí mà ở cung Hiệp Trập bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Thiên Lưu bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Thương Môn bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Âm Lạc bốn mươi lăm ngày; hôm sau ở cung Thiên Cung bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Huyền Ủy bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Thương Quả bốn mươi sáu ngày; hôm sau ở cung Tân Lạc bốn mươi lăm ngày; hôm sau lại ở cung Hiệp Trập — gọi là đông chí vậy.

Thái Nhất ngày ngày đi: lấy ngày đông chí ở cung Hiệp Trập, đếm từ chỗ ấy mỗi ngày một nơi, đến ngày thứ chín thì quay về một, thường như thế không thôi, hết rồi lại bắt đầu.

Thái Nhất chuyển ngày thì trời ắt ứng lại bằng mưa gió. Ngày ấy có mưa gió thì lành: năm được mùa, dân yên ít bệnh. Đến trước thì nhiều mưa, đến sau thì nhiều hạn."

Giảng: Cần nói ngay và nói thẳng về thể loại của đoạn này.

Đây là một hệ thống chiêm nghiệm — dùng hiện tượng thiên văn và khí tượng để đoán mùa màng, đoán điềm tốt xấu cho vua quan và dân chúng. Đoạn tiếp theo còn nói rõ: Thái Nhất ở ngày đông chí có biến thì ứng vào vua; ngày xuân phân có biến thì ứng vào tể tướng; ngày thu phân thì ứng vào tướng quân; ngày hạ chí thì ứng vào trăm họ.

Đây là thuật chiêm tinh chính trị, không phải y học. Và nó cho thấy thiên 77 thuộc một truyền thống khác với phần còn lại của Linh Khu — nhiều học giả cho rằng thiên này vốn không thuộc Linh Khu gốc mà được ghép vào về sau.

Tuy nhiên, có một điều đáng ghi nhận về cấu trúc thời gian: tám cung × 45–46 ngày = khoảng 365 ngày, tức một năm. Và tám mốc chuyển cung chính là tám tiết: đông chí, lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông.

Vậy phần khung thì là lịch pháp thật — một cách chia năm thành tám đoạn theo chuyển động biểu kiến của mặt trời. Cái được ghép thêm lên trên là tầng chiêm nghiệm.

Và nhận xét "ngày chuyển tiết mà có mưa gió thì năm được mùa; đến trước thì nhiều mưa, đến sau thì nhiều hạn" thực ra là một kinh nghiệm dự báo thời tiết nông nghiệp — loại kinh nghiệm mà mọi nền văn minh nông nghiệp đều tích lũy. Nó có phần đúng ở chỗ: sự đều đặn của thời tiết theo tiết khí quả thật liên quan đến mùa màng, và thời tiết bất thường quả thật kéo theo dịch bệnh và mất mùa.

释2. Thực phong và hư phong

風從其所居之鄉來為實風，主生，長養萬物。從其衝後來為虛風，傷人者也，主殺……故聖人日避虛邪之道，如避矢石然。

Dịch: "Nhân xem gió từ đâu tới mà đoán:

Gió từ phương mà Thái Nhất đang ở tới thì là thực phong, chủ sinh, nuôi lớn muôn vật.

Gió từ phương đối diện phía sau tới thì là hư phong, làm hại người, chủ giết, chủ hại. Phải xét kỹ hư phong mà tránh đi.

Cho nên thánh nhân ngày ngày tránh đường hư tà, như tránh tên đạn vậy — thì tà không hại được. Chính là nói điều ấy."

Giảng: Đây là phần có giá trị nhất của thiên, và nó nêu một phân biệt rất quan trọng:

Nguyên lý rất gọn: gió thuận mùa thì lành, gió trái mùa thì hại.

Và cái này thì rất đúng về mặt kinh nghiệm. Gió mùa đông bắc vào mùa đông là bình thường — cơ thể đã chuẩn bị. Nhưng gió lạnh đột ngột giữa mùa hè, hoặc đợt nóng bất thường giữa mùa đông mới là thứ gây bệnh hàng loạt. Đây là nhận xét mà bất cứ ai sống ở vùng có bốn mùa rõ rệt đều xác nhận: thời tiết trái khoáy mới là thứ làm người ta ốm, chứ không phải thời tiết lạnh hay nóng đơn thuần.

Điều này hô ứng chính xác với thiên 75, nơi Nội Kinh phân biệt chính phong (vào nông, tự đi) với hư phong (vào sâu, không tự đi). Và với thiên 66: "gió mưa nóng lạnh nếu không gặp hư tà thì không thể một mình làm hại người."

Câu "thánh nhân ngày ngày tránh đường hư tà, như tránh tên đạn vậy" (聖人日避虛邪之道，如避矢石然) là một trong những câu được trích dẫn nhiều nhất về phòng bệnh. Hình ảnh "tránh tên đạn" rất mạnh: nó nói rằng việc tránh tà khí phải chủ động, tức thì, và không do dự — như người ra trận tránh mũi tên.

Nhưng cần đọc câu này cho cân bằng. Nếu hiểu là tránh mọi thứ gió, sống trong nhà kín, kiêng khem tuyệt đối thì sai — và chính Nội Kinh đã bác bỏ cách hiểu ấy ở thiên 47 (người không ra khỏi phòng vẫn bệnh) và thiên 58. Cái phải tránh là hư tà — điều kiện bất lợi bất thường — chứ không phải mọi tiếp xúc với tự nhiên.

释3. Tám hướng gió

風從南方來，名曰大弱風……風從北方來，名曰大剛風。

Dịch: "Cho nên Thái Nhất dời vào đứng ở cung giữa, bèn chầu tám hướng gió để đoán lành dữ.

"Tám hướng gió ấy đều từ phương hư mà tới thì mới làm người ta bệnh được.

Ba cái hư cùng đánh vào nhau thì thành bệnh dữ, chết đột ngột. Hai thực một hư thì bệnh thành chứng dầm dề nóng rét. Phạm phải chỗ mưa ẩm thì thành chứng teo (nuy).

Cho nên thánh nhân tránh gió như tránh tên đạn.

Nếu có ba cái hư mà lại bị tà phong đánh lệch vào thì thành chứng ngã vật, liệt nửa người vậy."

Giảng: Bảng tám hướng gió này có hai tầng, và nên đọc tách ra.

Tầng thứ nhất — tên gọi và phương hướng thì thuộc hệ thống bát quái và phương vị, mang tính hình thức. Tám cái tên đều rất gợi: Đại nhược phong (gió yếu lớn), Cương phong (gió cứng), Chiết phong (gió gãy), Hung phong (gió dữ), Anh nhi phong (gió trẻ thơ)... Tên "gió trẻ thơ" cho gió đông là đẹp nhất — gió xuân dịu dàng như trẻ nhỏ.

Tầng thứ hai — mối liên hệ giữa gió và tạng phủ thì có một logic ngũ hành rõ ràng:

Bảng này khớp hoàn toàn với hệ ngũ hành chuẩn, và mỗi tính khí đều hợp với khí hậu thật của hướng ấy ở Trung Nguyên: gió nam nóng, gió tây khô, gió bắc lạnh, gió đông ẩm (từ biển vào). Đây không phải gán ghép tùy tiện mà là kinh nghiệm khí hậu được hệ thống hóa.

Nhưng phần đáng giá nhất là khái niệm "tam hư" ở cuối:

"Ba cái hư" được các nhà chú giải giải thích là: năm hư (năm mất mùa, vận khí bất thường), thời hư (thời tiết trái mùa), và thân hư (cơ thể đang yếu). Ba yếu tố ấy cùng lúc thì rất nguy.

Đây là mô hình đa yếu tố, và nó là bước tiến so với mô hình "hai hư" của thiên 66: không chỉ tà khí cộng chỗ yếu của thân, mà còn thêm bối cảnh khí hậu chung của năm.

Và điều đáng chú ý nhất: hệ quả nặng nhất được nêu là "kích phó thiên khô" — ngã vật ra rồi liệt nửa người. Đây chính là chứng thiên khô đã bàn ở thiên 75, tức đột quỵ.

Việc Nội Kinh nối đột quỵ với thời tiết bất thường cộng với thể trạng yếu là một nhận định đáng chú ý, vì nó có tương ứng thật: tỷ lệ đột quỵ tăng rõ rệt vào những ngày trời chuyển lạnh đột ngột, nhất là ở người cao tuổi và người có tăng huyết áp. Lạnh làm co mạch, tăng huyết áp đột ngột — và đó là yếu tố khởi phát. Đây là một trong những mối liên hệ khí tượng và bệnh tật được xác nhận rõ nhất trong y học hiện nay.

Người xưa không biết cơ chế, nhưng họ quan sát đúng mối liên hệ — và lời khuyên rút ra từ đó (tránh gió lạnh bất thường, nhất là khi người đang yếu) vẫn đúng nguyên vẹn.

• 風從其所居之鄉來為實風，主生，長養萬物。從其衝後來為虛風，傷人者也，主殺 · Phong tòng kỳ sở cư chi hương lai vi thực phong, chủ sinh, trưởng dưỡng vạn vật; tòng kỳ xung hậu lai vi hư phong, thương nhân giả dã, chủ sát · Gió thuận mùa thì chủ sinh, gió trái mùa thì chủ giết.
• 故聖人日避虛邪之道，如避矢石然，邪弗能害 · Cố thánh nhân nhật tị hư tà chi đạo, như tị thỉ thạch nhiên, tà phất năng hại · Thánh nhân ngày ngày tránh đường hư tà như tránh tên đạn, thì tà không hại được.
• 此八風皆從其虛之鄉來，乃能病人 · Thử bát phong giai tòng kỳ hư chi hương lai, nãi năng bệnh nhân · Tám hướng gió ấy đều từ phương hư mà tới thì mới làm người ta bệnh được.
• 三虛相搏，則為暴病卒死，兩實一虛，病則為淋露寒熱 · Tam hư tương bác tắc vi bạo bệnh tốt tử; lưỡng thực nhất hư, bệnh tắc vi lâm lộ hàn nhiệt · Ba cái hư cùng gặp thì bệnh dữ chết đột ngột; hai thực một hư thì chỉ là nóng rét dầm dề.
• 其有三虛而偏中於邪風，則為擊仆偏枯矣 · Kỳ hữu tam hư nhi thiên trúng ư tà phong, tắc vi kích phó thiên khô hĩ · Ba cái hư mà bị tà phong đánh lệch vào thì thành chứng ngã vật liệt nửa người.

Trương Giới Tân trong Loại Kinh thu nhận thiên này nhưng bàn không nhiều về phần chiêm nghiệm, chỉ nhấn mạnh phân biệt thực phong với hư phong, cho rằng đó mới là chỗ dùng được cho y học. Ông dẫn câu "tránh gió như tránh tên đạn" và bình rằng phòng bệnh phải chủ động và tức thì, không thể do dự.

Mã Thời trong Linh Khu Chú Chứng Phát Vi ghi nhận rằng thiên này khác hẳn các thiên khác về thể loại, và nhiều phần thuộc về thuật số hơn là y lý. Ông chép lại đầy đủ nhưng khuyên người học giữ lấy phần bàn về bát phong thương người.

Trương Chí Thông trong Linh Khu Tập Chú bàn về "tam hư", giải là năm hư, thời hư, thân hư, và cho rằng đây là chỗ sâu: một cái hư thì chưa sao, ba cái cùng lúc mới thành họa. Ông nối điều này với thiên 66 ("hai cái hư gặp nhau") và xem là bản mở rộng.

Nhiều học giả hiện nay cho rằng thiên 77 vốn không thuộc Linh Khu gốc mà được ghép vào trong quá trình truyền bản — căn cứ ở chỗ thể loại, văn phong và nội dung đều khác biệt rõ rệt, lại không có cấu trúc hỏi đáp giữa Hoàng Đế và Kỳ Bá như các thiên khác.

• Phân biệt thực phong với hư phong — gió thuận mùa thì lành, gió trái mùa thì hại — vẫn rất đúng về kinh nghiệm: thời tiết thay đổi đột ngột và trái khoáy mới là thứ gây bệnh hàng loạt, chứ không phải lạnh hay nóng đơn thuần.
• Cụ thể, những ngày chuyển mùa và những đợt lạnh đột ngột là lúc cần chú ý nhất, nhất là với người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, hen suyễn, xương khớp.
• Mối liên hệ giữa trời chuyển lạnh đột ngột và đột quỵ đã được y học hiện nay xác nhận: lạnh làm co mạch và tăng huyết áp. Vì vậy trong những ngày rét đậm rét hại, người có tăng huyết áp cần giữ ấm, không ra ngoài sớm khi trời còn rất lạnh, uống thuốc đều, và đo huyết áp thường xuyên hơn.
• Lời khuyên giữ ấm vùng gáy, vai và lưng khi trời lạnh có cơ sở trong bảng này (gió bắc "ở ngoài thì tại xương và gân cạnh sống lưng"), và cũng hợp với thực tế: đây là những vùng dễ nhiễm lạnh và hay đau mỏi khi trở trời.
• Khái niệm "tam hư" đáng nhớ như một mô hình đa yếu tố: nguy cơ cao nhất là khi nhiều yếu tố bất lợi cùng lúc — thời tiết khắc nghiệt, cơ thể đang yếu, và có bệnh nền. Lúc ấy phải thận trọng hơn bình thường nhiều.
• Nhưng câu "tránh gió như tránh tên đạn" không nên hiểu thành sống khép kín kiêng khem tuyệt đối — chính Nội Kinh đã bác bỏ cách hiểu ấy ở thiên 47 và 58. Cái cần tránh là điều kiện bất lợi bất thường, không phải mọi tiếp xúc với tự nhiên.
• Phần chiêm nghiệm — Thái Nhất ở cung nào, có biến thì ứng vào vua hay tướng — nên đọc như tài liệu lịch sử về thế giới quan cổ, không phải tri thức y học, và không dùng để đoán việc gì.

• Thiên 66 · Bách bệnh thủy sinh — "hai cái hư gặp nhau"; thiên 77 mở rộng thành "ba cái hư".
• Thiên 75 · Thích tiết chân tà — phân biệt chính phong với hư phong, và mô tả chứng thiên khô; hai thiên hô ứng chặt chẽ.
• Thiên 58 · Tặc phong — bàn về tặc phong và lý do người tránh mãi vẫn bệnh.
• Thiên 79 · Tuế lộ luận — bàn tiếp về hư phong, ba cái hư và khí hậu của năm; đọc liền sau thiên này.
• Thiên 46 · Ngũ biến và Thiên 50 · Luận dũng — thể chất nào yếu trước mùa nào.
• Thiên 78 · Cửu châm luận — cũng dùng hệ tám phương và chín dã, đọc kèm.
• Tố Vấn thiên 2 · Tứ khí điều thần đại luận — sống thuận theo bốn mùa để tránh tà khí.