"Doanh vệ sinh hội" (营卫生会) nghĩa là doanh và vệ sinh ra từ đâu, gặp nhau ở chỗ nào. Đây là thiên then chốt của học thuyết doanh vệ, và cũng là văn bản gốc của học thuyết tam tiêu trong Đông y.

Thiên mở đầu bằng một loạt câu hỏi dồn dập của Hoàng Đế: người nhận khí ở đâu, âm dương gặp nhau ở đâu, khí nào là doanh khí nào là vệ, doanh sinh từ đâu, vệ hội ở chỗ nào, vì sao già trẻ khí khác nhau. Kỳ Bá trả lời bằng một câu định nghĩa gọn mà chi phối toàn bộ Đông y về sau: "Người nhận khí ở thóc gạo; thóc vào vị, truyền lên phế, năm tạng sáu phủ đều nhờ đó mà nhận khí. Phần trong thì làm doanh, phần đục thì làm vệ; doanh ở trong mạch, vệ ở ngoài mạch."

Từ đó thiên triển khai bốn nội dung lớn.

Thứ nhất là nhịp ngày đêm của vệ khí: ngày đi ở phần dương hai mươi lăm vòng, đêm đi ở phần âm hai mươi lăm vòng; nửa đêm là lúc âm thịnh nhất, gọi là "hợp âm", lúc ấy muôn dân đều nằm ngủ.

Thứ hai là lời giải thích nổi tiếng về vì sao người già mất ngủ: người trẻ khí huyết thịnh, cơ nhục trơn, đường khí thông, nên ngày tỉnh táo đêm ngủ được; người già khí huyết suy, cơ nhục khô, đường khí sáp, doanh khí ít mà vệ khí lấn vào trong, nên ngày không tỉnh táo, đêm không ngủ được.

Thứ ba là ba tiêu: thượng tiêu ra từ miệng trên của vị, trung tiêu cũng ở vị, hạ tiêu tách ở hồi tràng rót vào bàng quang. Kèm theo là ba chứng và ba lời giải: chứng "lậu tiết" (ăn nóng vào thì mồ hôi ra lung tung), việc trung tiêu hóa huyết, và vì sao uống rượu thì đi tiểu trước khi thức ăn tiêu.

Thứ tư là mệnh đề nổi tiếng "đoạt huyết thì không có mồ hôi, đoạt mồ hôi thì không có huyết" — một nguyên tắc cấm kỵ vẫn được dùng đến nay.

Câu kết của thiên là ba ví von đã thành thành ngữ của Đông y: "thượng tiêu như sương mù, trung tiêu như bọt nước sủi, hạ tiêu như con lạch."

释1. Doanh và vệ sinh ra từ đâu

人受气于谷，谷入于胃，以传与肺，五脏六府，皆以受气，其清者为营，浊者为卫，营在脉中，卫在脉外。

Dịch: Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá rằng: "Người nhận khí ở đâu? Âm dương gặp nhau ở đâu? Khí nào là doanh, khí nào là vệ? Doanh sinh ra từ đâu, vệ hội ở chỗ nào? Già trẻ khí không giống nhau, âm dương ở vị trí khác nhau — xin nghe về chỗ chúng gặp nhau."

Kỳ Bá đáp: "Người nhận khí ở thóc gạo. Thóc vào vị, truyền lên phế; năm tạng sáu phủ đều nhờ đó mà nhận khí. Phần trong thì làm doanh, phần đục thì làm vệ. Doanh ở trong mạch, vệ ở ngoài mạch. Doanh đi vòng không nghỉ, năm mươi vòng thì lại gặp nhau lớn; âm dương xuyên suốt nhau, như vòng tròn không đầu mối.

Vệ khí đi ở phần âm hai mươi lăm vòng, đi ở phần dương hai mươi lăm vòng, chia ra ngày và đêm. Cho nên khí tới phần dương thì thức dậy, tới phần âm thì nằm nghỉ.

Cho nên nói: giữa trưa dương thịnh nhất, gọi là trùng dương; nửa đêm âm thịnh nhất, gọi là trùng âm. Vì thế Thái âm chủ bên trong, Thái dương chủ bên ngoài, mỗi bên đi hai mươi lăm vòng, chia ra ngày và đêm.

Nửa đêm là lúc âm thịnh; sau nửa đêm thì âm suy dần. Rạng sáng âm hết mà dương nhận khí. Giữa trưa dương thịnh; xế chiều dương suy. Mặt trời lặn thì dương hết mà âm nhận khí. Nửa đêm là lúc gặp nhau lớn, muôn dân đều nằm — gọi là hợp âm. Rạng sáng âm hết mà dương nhận khí; cứ thế không thôi, cùng một giềng mối với trời đất."

Giảng: Đoạn này chứa hai mệnh đề nền tảng.

Mệnh đề thứ nhất — nguồn gốc chung, phân hóa thành hai. Doanh và vệ cùng sinh ra từ cốc khí, chỉ khác ở chỗ "thanh" và "trọc". Phần trong trẻo tinh thuần thì thành doanh, đi trong lòng mạch; phần đục và nhanh mạnh thì thành vệ, đi ngoài mạch. Cách phân này giải thích vì sao doanh vệ luôn đi đôi với nhau và bệnh của bên này ảnh hưởng bên kia.

Cần lưu ý chữ "trọc" (浊) ở đây không có nghĩa xấu. Nó chỉ phần thô hơn, mạnh hơn, không đủ tinh thuần để vào trong mạch — chính nhờ tính "hãn hạn hoạt lợi" ấy mà vệ khí mới đi khắp da thịt và chống được ngoại tà.

Mệnh đề thứ hai — nhịp ngày đêm. Vệ khí ngày đi ở dương (phần ngoài, da thịt), đêm đi ở âm (phần trong, tạng phủ), mỗi bên hai mươi lăm vòng, tổng năm mươi vòng — khớp với con số ở thiên 15. Từ đó:

Thời điểm	Trạng thái khí	Tên gọi
Rạng sáng	Âm hết, dương nhận khí	—
Giữa trưa	Dương thịnh nhất	Trùng dương
Xế chiều	Dương suy	—
Mặt trời lặn	Dương hết, âm nhận khí	—
Nửa đêm	Âm thịnh nhất, doanh vệ gặp nhau lớn	Trùng âm · Hợp âm

Hai chữ "hợp âm" rất đắt: nửa đêm là lúc doanh và vệ gặp nhau, âm khí thịnh nhất, nên "vạn dân giai ngọa" — muôn dân đều nằm ngủ. Đây là cơ sở lý luận cho lời khuyên ngủ trước giờ Tý mà Đông y vẫn nhấn mạnh: ngủ vào đúng lúc doanh vệ hội thì giấc ngủ mới sâu và phục hồi được.

释2. Vì sao người già mất ngủ

壮者之气血盛，其肌肉滑，气道通，营卫之行，不失其常，故昼精而夜瞑。老者之气血衰，其肌肉枯，气道涩，五脏之气相搏，其营气衰少而卫气内伐，故昼不精，夜不瞑。

Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Người già không ngủ được ban đêm là do khí gì? Người trẻ khỏe không ngủ ban ngày là do khí gì?"

Kỳ Bá đáp: "Người trẻ khỏe thì khí huyết thịnh, cơ nhục trơn nhuận, đường khí thông suốt, doanh vệ vận hành không mất lẽ thường, cho nên ban ngày tỉnh táo mà ban đêm ngủ được.

Người già thì khí huyết suy, cơ nhục khô, đường khí rít sáp, khí năm tạng đánh nhau, doanh khí suy ít mà vệ khí lấn vào trong; cho nên ban ngày không tỉnh táo, ban đêm không ngủ được."

Giảng: Đây là đoạn hay nhất của thiên về mặt lâm sàng, và là lời giải thích cổ điển nhất về rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi.

Cơ chế được nêu theo một chuỗi rất chặt:

1. Khí huyết suy → 2. Cơ nhục khô → 3. Đường khí rít sáp → 4. Doanh khí ít đi → 5. Vệ khí "nội phạt" — lấn vào trong → 6. Nhịp ngày đêm loạn.

Chữ "nội phạt" (内伐) là chỗ tinh vi nhất. Bình thường ban ngày vệ khí phải ở ngoài (nên người tỉnh táo), ban đêm mới vào trong (nên người ngủ). Ở người già, vệ khí không giữ được nhịp ấy mà lấn vào trong cả ban ngày — nên ban ngày lơ mơ; mà lúc đêm lại không đủ sức ở yên trong phần âm — nên đêm không ngủ được. Kết quả là ngày không tỉnh, đêm không ngủ — đúng bộ chứng mà người cao tuổi hay than phiền.

Điều quan trọng cho điều trị: theo cơ chế này, mất ngủ ở người già không phải do "thừa" cái gì cần tả đi, mà do doanh khí suy và đường khí không thông. Vì vậy phép chữa phải là bổ khí huyết, làm nhuận cơ nhục, thông đường khí — chứ không phải dùng thuốc an thần mạnh. Đây là lý do các phương như Quy Tỳ Thang, Toan Táo Nhân Thang được dùng cho chứng này.

Câu "trú tinh nhi dạ minh" — ngày tỉnh táo, đêm ngủ được — cũng là định nghĩa ngắn gọn nhất về một giấc ngủ lành mạnh: phải xét cả hai vế, không chỉ vế ban đêm.

释3. Thượng tiêu và chứng lậu tiết

营出于中焦，卫出于下焦。……上焦出于胃上口，并咽以上，贯膈而布胸中，走腋，循太阴之分而行。

Dịch: Hoàng Đế nói: "Xin nghe doanh vệ vận hành theo đường nào mà tới."

Kỳ Bá đáp: "Doanh ra từ trung tiêu, vệ ra từ hạ tiêu."

Hoàng Đế hỏi: "Xin nghe ba tiêu ra từ đâu."

Kỳ Bá đáp: "Thượng tiêu ra từ miệng trên của vị, đi kèm cuống họng lên trên, xuyên qua cách mô mà trải ra trong ngực, chạy tới nách, men theo phần của kinh Thái âm mà đi, rồi quay lại tới kinh Dương minh, lên tới lưỡi, xuống kinh Túc dương minh; thường cùng với doanh khí đi ở phần dương hai mươi lăm vòng, đi ở phần âm cũng hai mươi lăm vòng, thành một vòng; cho nên năm mươi vòng thì lại gặp nhau lớn ở kinh Thủ Thái âm."

Hoàng Đế hỏi: "Có người ăn uống đồ nóng vào vị, khí chưa định thì mồ hôi đã ra — có khi ra ở mặt, có khi ra ở lưng, có khi ra nửa người; nó không theo đường của vệ khí mà ra, là sao?"

Kỳ Bá đáp: "Ấy là bên ngoài bị thương vì gió, bên trong mở tấu lý; lông bị hun nóng, thớ thịt tháo ra, vệ khí chạy theo đó, vốn không theo được đường của nó. Khí này nhanh mạnh trơn nhuận, thấy chỗ mở thì ra, nên không theo được đường của nó — gọi là lậu tiết."

Giảng: Hai câu "doanh xuất ư trung tiêu, vệ xuất ư hạ tiêu" là mệnh đề gây tranh luận nhiều nhất trong thiên. Vấn đề là: đoạn sau nói thượng tiêu "cùng với doanh khí đi ở dương hai mươi lăm vòng" — nghe như vệ khí ra từ thượng tiêu. Nhiều nhà chú giải, từ Trương Giới Tân trở đi, cho rằng chữ "hạ" là chép nhầm của chữ "thượng", và câu đúng phải là "vệ xuất ư thượng tiêu", vì vệ khí trải ra ở phần biểu, thuộc chức năng của thượng tiêu. Thuyết khác giữ nguyên chữ "hạ", lập luận rằng gốc của vệ khí là dương khí ở thận thuộc hạ tiêu. Người đọc nên biết có hai thuyết ấy.

Chứng lậu tiết (漏泄) là một quan sát rất tinh: ăn đồ nóng vào thì mồ hôi vọt ra bất thường, chỗ có chỗ không, không theo quy luật. Cơ chế được giải thích: người ấy vốn đã bị phong tà làm tấu lý mở sẵn; hơi nóng của thức ăn hun lên, thớ thịt tháo ra, mà vệ khí vốn "hãn hạn hoạt lợi" — hễ thấy chỗ hở là thoát ra ngay. Nên mồ hôi ra lung tung chứ không theo đường.

Đây vẫn là hiện tượng quan sát được: người đang cảm gió mà ăn cháo nóng, uống nước nóng thì mồ hôi vã ra từng vùng. Và đó chính là cơ chế của phép phát hãn bằng cháo nóng mà Trương Trọng Cảnh dặn sau khi uống Quế Chi Thang: "uống xong húp cháo loãng nóng để trợ sức thuốc" — mượn hơi nóng của cháo mà mở tấu lý.

释4. Trung tiêu hóa huyết; huyết và mồ hôi

中焦亦并胃中，出上焦之后，此所受气者，泌糟粕，蒸津液，化其精微，上注于肺脉，乃化而为血。……故夺血者无汗，夺汗者无血。

Dịch: Hoàng Đế hỏi: "Xin nghe trung tiêu ra từ đâu."

Kỳ Bá đáp: "Trung tiêu cũng ở trong vị, ra sau thượng tiêu. Chỗ nó nhận khí thì lọc bã, chưng tân dịch, hóa phần tinh vi, rót lên mạch phế, bèn hóa mà thành huyết, để phụng dưỡng thân này — không gì quý hơn thế. Cho nên riêng nó được đi trong đường kinh, gọi là doanh khí."

Hoàng Đế hỏi: "Huyết với khí, khác tên mà cùng loại — nghĩa là sao?"

Kỳ Bá đáp: "Doanh vệ là tinh khí, huyết là thần khí; cho nên huyết với khí khác tên mà cùng loại. Vì thế đoạt huyết thì không có mồ hôi, đoạt mồ hôi thì không có huyết. Cho nên người ta có hai cái chết mà không có hai cái sống."

Giảng: Đoạn này chứa hai mệnh đề rất quan trọng.

Thứ nhất, cơ chế hóa huyết. Bốn động tác được nêu theo thứ tự: bí tao phách (lọc bã), chưng tân dịch (chưng cất phần nước), hóa kỳ tinh vi (hóa phần tinh vi), thượng chú ư phế mạch (rót lên mạch phế) — rồi mới "hóa nhi vi huyết". Đây là mô tả chi tiết nhất trong Nội Kinh về việc thức ăn biến thành máu, và điểm mấu chốt là phải qua phế mới thành huyết. Đó là lý do Đông y nói "phế triều bách mạch" và vì sao bổ huyết thường phải kèm bổ khí.

Thứ hai, quan hệ huyết và mồ hôi. Mệnh đề "đoạt huyết giả vô hãn, đoạt hãn giả vô huyết" là một cấm kỵ điều trị rất cụ thể: người đã mất nhiều máu thì không được dùng phép phát hãn; người đã ra nhiều mồ hôi thì không được làm mất máu thêm (không chích lể, không phóng huyết). Trương Trọng Cảnh trong Thương Hàn Luận tuân thủ nguyên tắc này rất nghiêm, liệt kê hàng loạt trường hợp "bất khả phát hãn".

Lý do nằm ở câu "huyết với khí khác tên mà cùng loại": mồ hôi là do tân dịch hóa ra, mà tân dịch và huyết cùng một nguồn. Cho nên mất bên này là tổn bên kia. Đông y gọi gọn là "hãn huyết đồng nguyên".

Câu "nhân sinh hữu lưỡng tử, nhi vô lưỡng sinh" — người ta có hai cái chết mà không có hai cái sống — được hiểu là: mất huyết có thể chết, mất mồ hôi cũng có thể chết (hai đường chết); nhưng không thể nhờ cả hai mà sống. Ý nhấn mạnh rằng cả hai đều phải giữ.

释5. Hạ tiêu; vì sao uống rượu tiểu trước

下焦者，别回肠，注于膀胱而渗入焉。……酒者，熟谷之液也，其气悍以清，故后谷而入，先谷而液出焉。

Dịch: Hoàng Đế nói: "Xin nghe hạ tiêu ra từ đâu."

Kỳ Bá đáp: "Hạ tiêu thì tách ở hồi tràng, rót vào bàng quang mà thấm vào đó. Cho nên nước và thóc thường cùng ở trong vị, thành bã rồi cùng xuống đại tràng, mà thành hạ tiêu; thấm mà cùng xuống, lọc riêng phần nước, men theo hạ tiêu mà thấm vào bàng quang."

Hoàng Đế hỏi: "Người ta uống rượu, rượu cũng vào vị; thóc chưa tiêu mà nước tiểu lại xuống trước — là sao?"

Kỳ Bá đáp: "Rượu là chất nước của thóc đã chín, khí nó mạnh mà trong; cho nên vào sau thóc mà chất nước lại ra trước thóc."

Hoàng Đế nói: "Hay. Ta nghe thượng tiêu như sương mù, trung tiêu như bọt nước sủi, hạ tiêu như con lạch — chính là nói điều ấy vậy."

Giảng: Chức năng của hạ tiêu được nêu bằng bốn chữ "tế bí biệt trấp" — lọc riêng phần nước. Đây là mô tả về việc phân tách phần nước ra khỏi phần bã ở đoạn cuối ruột, rồi thấm vào bàng quang. Cần lưu ý: theo mô hình này, nước không đi thẳng từ ruột vào bàng quang qua một ống dẫn, mà "thấm" (渗) qua — một cách hình dung khác với giải phẫu hiện đại, nhưng nhất quán trong khung của nó.

Câu hỏi về rượu là một quan sát đời thường rất hay: vì sao uống rượu thì đi tiểu ngay, trong khi cơm ăn cùng lúc còn chưa tiêu? Câu trả lời cũng rất gọn: rượu là "thục cốc chi dịch" — chất nước của thóc đã chín, tức đã qua một lần chế biến nên không cần hóa nữa; lại thêm "khí mạnh mà trong" nên thấm nhanh. Vì vậy "vào sau mà ra trước".

Ba ví von cuối cùng đã trở thành thành ngữ của Đông y và đáng ghi nhớ trọn:

Tiêu	Ví von	Ý nghĩa
Thượng tiêu	Như sương mù (如雾)	Khí và tân dịch được phun tỏa ra khắp thân như sương phủ — chức năng tuyên phát, phân bố
Trung tiêu	Như bọt nước sủi (如沤)	Thức ăn ngâm, sủi, lên men trong vị — chức năng hóa sinh, chuyển hóa
Hạ tiêu	Như con lạch (如渎)	Nước thải chảy xuôi ra ngoài — chức năng bài tiết, dẫn nước

Ba hình ảnh ấy cô đọng toàn bộ học thuyết tam tiêu: trên thì tỏa, giữa thì hóa, dưới thì dẫn ra. Đến nay đây vẫn là cách giảng tam tiêu gọn nhất và dễ nhớ nhất.

• 其清者为营，浊者为卫，营在脉中，卫在脉外 · Kỳ thanh giả vi doanh, trọc giả vi vệ; doanh tại mạch trung, vệ tại mạch ngoại · Phần trong thì làm doanh, phần đục thì làm vệ; doanh ở trong mạch, vệ ở ngoài mạch. — Định nghĩa gốc của cặp doanh vệ.
• 夜半为阴陇……万民皆卧，命曰合阴 · Dạ bán vi âm lũng… vạn dân giai ngọa, mệnh viết hợp âm · Nửa đêm là lúc âm thịnh nhất, muôn dân đều nằm — gọi là hợp âm. — Cơ sở của lời khuyên ngủ trước giờ Tý.
• 壮者……故昼精而夜瞑；老者……故昼不精，夜不瞑 · Tráng giả… cố trú tinh nhi dạ minh; lão giả… cố trú bất tinh, dạ bất minh · Người trẻ ngày tỉnh đêm ngủ; người già ngày không tỉnh, đêm không ngủ. — Lời giải thích cổ điển nhất về mất ngủ ở người cao tuổi.
• 其营气衰少而卫气内伐 · Kỳ doanh khí suy thiểu nhi vệ khí nội phạt · Doanh khí suy ít mà vệ khí lấn vào trong. — Cơ chế cốt lõi của rối loạn nhịp ngày đêm ở người già.
• 泌糟粕，蒸津液，化其精微，上注于肺脉，乃化而为血 · Bí tao phách, chưng tân dịch, hóa kỳ tinh vi, thượng chú ư phế mạch, nãi hóa nhi vi huyết · Lọc bã, chưng tân dịch, hóa phần tinh vi, rót lên mạch phế rồi hóa thành huyết. — Mô tả chi tiết nhất về việc thức ăn biến thành máu.
• 夺血者无汗，夺汗者无血 · Đoạt huyết giả vô hãn, đoạt hãn giả vô huyết · Đã mất máu thì chớ làm ra mồ hôi, đã mất mồ hôi thì chớ làm mất máu. — Cấm kỵ điều trị, gốc của thuyết "hãn huyết đồng nguyên".
• 上焦如雾，中焦如沤，下焦如渎 · Thượng tiêu như vụ, trung tiêu như âu, hạ tiêu như độc · Thượng tiêu như sương mù, trung tiêu như bọt nước sủi, hạ tiêu như con lạch. — Ba ví von cô đọng toàn bộ học thuyết tam tiêu.
• 酒者，熟谷之液也，其气悍以清，故后谷而入，先谷而液出焉 · Tửu giả, thục cốc chi dịch dã, kỳ khí hãn dĩ thanh, cố hậu cốc nhi nhập, tiên cốc nhi dịch xuất yên · Rượu là chất nước của thóc đã chín, khí mạnh mà trong, nên vào sau mà ra trước.

Thuật ngữ	Chữ Hán	Giải nghĩa
Doanh · Vệ	营 · 卫	Cùng sinh từ cốc khí; phần trong thành doanh đi trong mạch, phần đục thành vệ đi ngoài mạch.
Trùng dương · Trùng âm	重阳 · 重阴	Giữa trưa dương thịnh nhất, nửa đêm âm thịnh nhất.
Hợp âm	合阴	Nửa đêm — lúc doanh vệ gặp nhau lớn, muôn dân đều nằm ngủ.
Nội phạt	内伐	Vệ khí lấn vào trong không đúng lúc — cơ chế của chứng ngày lơ mơ đêm mất ngủ ở người già.
Tam tiêu	三焦	Thượng tiêu (từ miệng trên của vị lên), trung tiêu (trong vị), hạ tiêu (từ hồi tràng xuống bàng quang).
Lậu tiết	漏泄	Ăn đồ nóng thì mồ hôi vọt ra bất thường, không theo đường của vệ khí; do tấu lý đã mở sẵn vì phong tà.
Tế bí biệt trấp	济泌别汁	Lọc riêng phần nước khỏi phần bã ở đoạn cuối ruột — chức năng của hạ tiêu.
Hãn huyết đồng nguyên	汗血同源	Mồ hôi và huyết cùng một nguồn; mất bên này là tổn bên kia.
Thượng tiêu như vụ · Trung tiêu như âu · Hạ tiêu như độc	上焦如雾 · 中焦如沤 · 下焦如渎	Trên thì tỏa, giữa thì hóa, dưới thì dẫn ra.

Trương Giới Tân trong Loại Kinh là người nêu rõ nhất vấn đề văn bản ở câu "vệ xuất ư hạ tiêu". Ông lập luận: đoạn ngay sau nói thượng tiêu "thường cùng doanh khí đi ở dương hai mươi lăm vòng", mà đó chính là công việc của vệ khí; vả lại vệ khí trải ở phần biểu, hợp với chức năng "như sương mù" của thượng tiêu. Vì thế ông ngờ chữ "hạ" là chép nhầm của chữ "thượng". Ý kiến này được nhiều người theo, tuy phái giữ nguyên bản cũng có lý riêng.

Mã Thời trong Linh Khu Chú Chứng Phát Vi đề cao đoạn về giấc ngủ của người già, cho rằng đây là chỗ Nội Kinh cho thấy mất ngủ không phải một chứng đơn thuần mà là hậu quả của sự suy giảm toàn thân. Ông phê những người thấy mất ngủ là dùng ngay thuốc trọng trấn an thần, cho rằng như vậy càng làm hao khí, ngày lại càng lơ mơ.

Trương Chí Thông trong Linh Khu Tập Chú bàn về bốn động tác hóa huyết của trung tiêu, nhấn mạnh rằng phải "thượng chú ư phế mạch" rồi mới thành huyết. Từ đó ông rút ra: bổ huyết mà không quản tới khí phế thì huyết khó sinh; đó là lý do các phương bổ huyết cổ điển đều có vị bổ khí đi kèm.

Trương Trọng Cảnh tuy không chú Linh Khu nhưng thực hành trọn vẹn nguyên tắc "đoạt huyết giả vô hãn, đoạt hãn giả vô huyết" trong Thương Hàn Luận: ông liệt kê hàng loạt trường hợp cấm phát hãn, trong đó có người vừa chảy máu cam, người vừa mất máu, người mạch vi tế. Lời dặn húp cháo nóng sau khi uống Quế Chi Thang cũng chính là ứng dụng cơ chế "lậu tiết" của thiên này theo hướng có lợi.

• Nửa đêm là lúc doanh vệ gặp nhau là cơ sở của lời khuyên ngủ trước giờ Tý (khoảng 23 giờ). Ngủ đúng lúc ấy thì giấc sâu hơn, dù tổng số giờ ngủ không đổi.
• Định nghĩa giấc ngủ lành mạnh gồm hai vế: ngày tỉnh táo và đêm ngủ được. Nếu đêm ngủ đủ giờ mà ngày vẫn lơ mơ, đó cũng là một rối loạn cần xét, không phải chuyện bình thường.
• Với mất ngủ ở người cao tuổi, cơ chế "doanh khí suy, vệ khí lấn vào trong" gợi hướng xử trí là bồi bổ và vận động ban ngày — cho vệ khí được ra ngoài đúng lúc — chứ không phải chỉ dùng thuốc ngủ. Đi bộ hoặc phơi nắng buổi sáng thường giúp nhiều hơn người ta tưởng.
• Nguyên tắc "đã mất máu thì chớ làm ra mồ hôi" rất thực tế: người vừa hiến máu, vừa mất máu do kinh nguyệt nhiều hoặc do chấn thương, không nên xông hơi, tắm nóng lâu, tập nặng đến vã mồ hôi. Ngược lại, người vừa ra mồ hôi nhiều không nên chích lể hay giác hút.
• Chứng lậu tiết giải thích vì sao khi đang cảm mà ăn cháo nóng thì mồ hôi vã ra. Đây là điều có thể tận dụng — húp bát cháo nóng có hành, tía tô lúc chớm cảm lạnh — nhưng phải lau khô và tránh gió ngay sau đó, nếu không thì mất mồ hôi mà bệnh không lui.
• Ba ví von trên tỏa, giữa hóa, dưới dẫn ra là khung rất tiện để hiểu các chứng của mình: khó thở tức ngực thuộc tầng trên; đầy bụng khó tiêu thuộc tầng giữa; tiểu tiện đại tiện bất thường thuộc tầng dưới.

• Thiên 16 · Doanh khí — chép lộ trình của doanh khí; thiên 18 định nghĩa và phân biệt doanh với vệ.
• Thiên 15 · Ngũ thập doanh — con số năm mươi vòng, được thiên 18 chia thành hai mươi lăm vòng ban ngày và hai mươi lăm vòng ban đêm.
• Thiên 76 · Vệ khí hành — bàn kỹ lộ trình của vệ khí theo giờ trong ngày đêm.
• Thiên 2 · Bản du — định nghĩa "tam tiêu là phủ trung độc, đường nước từ đó mà ra"; thiên 18 bổ sung ba ví von và ba chức năng.
• Thiên 6 · Thọ yểu cương nhu — phép "châm doanh thì ra huyết, châm vệ thì ra khí", ứng dụng của sự phân biệt doanh vệ.
• Thiên 80 · Đại hoặc luận — bàn thêm về chứng ngủ nhiều và mất ngủ, đọc kèm đoạn về giấc ngủ ở đây.
• Tố Vấn thiên 43 · Tý luận — nêu "doanh giả, thủy cốc chi tinh khí dã… vệ giả, thủy cốc chi hãn khí dã", bản tương ứng bên Tố Vấn của định nghĩa doanh vệ.