"Tứ thời khí" (四时气) nghĩa là khí của bốn mùa. Hoàng Đế mở đầu bằng một câu hỏi rất gọn: khí bốn mùa mỗi mùa một hình trạng, trăm bệnh dấy lên đều có chỗ sinh ra — vậy đạo của cứu và châm lấy gì làm chuẩn? Kỳ Bá đáp bằng tám chữ đáng ghi nhớ: "Khí bốn mùa, mỗi mùa có chỗ ở riêng; đạo của cứu và châm, được khí huyệt thì mới định."

Nhưng phần bàn về bốn mùa chỉ chiếm mấy dòng đầu. Phần lớn thiên thực ra là một tập hợp các ca bệnh cụ thể kèm phép chữa — mười mấy chứng, từ ôn ngược, phù thũng, tiêu chảy sống phân, chuột rút, cổ trướng, phong hủi, cho tới bệnh của đại tràng, tiểu tràng, đởm, vị, tam tiêu. Mỗi chứng được kê bằng một câu ngắn: bệnh gì, tà ở đâu, lấy huyệt nào. Đây là thể văn của một sổ tay lâm sàng chứ không phải một bài luận.

Vì vậy thiên này có giá trị đặc biệt: nó cho thấy khoa châm thời Nội Kinh đã có những phác đồ cụ thể cho từng bệnh danh, chứ không chỉ dừng ở nguyên lý. Nhiều huyệt được nêu ở đây — Tam Lý, Âm Lăng Tuyền, Thượng Cự Hư, Hạ Cự Hư, Hoang Nguyên — vẫn giữ nguyên chỉ định đến ngày nay.

Đặc biệt đáng chú ý là đoạn tả thủ thuật chọc tháo dịch cổ trướng: dùng phi châm chọc dưới rốn ba tấc, rồi luồn ống vào tháo dịch, cách một ngày chọc một lần cho tới khi hết, kèm lời dặn về việc kiêng ăn uống trong lúc điều trị. Đây là một trong số rất ít mô tả thủ thuật ngoại khoa còn lại trong Linh Khu.

Thiên kết bằng một đoạn ngắn về chẩn đoán: xem sắc mắt biết bệnh còn mất, bắt hai bộ khí khẩu nhân nghênh biết bệnh tiến hay lui — và câu chốt "khí khẩu xem phần âm, nhân nghênh xem phần dương."

释1. Chuẩn của cứu và châm; phép chọn huyệt bốn mùa

四时之气，各有所在，灸刺之道，得气穴为定。故春取经血脉分肉之间……冬取井荥，必深以留之。

Dịch: Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá rằng: "Khí bốn mùa mỗi mùa một hình trạng, trăm bệnh dấy lên đều có chỗ sinh ra — đạo của cứu và châm lấy gì làm chuẩn?"

Kỳ Bá đáp: "Khí bốn mùa, mỗi mùa có chỗ ở riêng; đạo của cứu và châm, được đúng khí huyệt thì mới định. Cho nên:

Mùa	Lấy huyệt ở đâu	Cách châm
Xuân	Kinh, huyết mạch, khoảng giữa các thớ thịt	Nặng thì châm sâu, vừa thì châm nông
Hạ	Kinh thịnh, tôn lạc, khoảng giữa thớ thịt	Chỉ xuyên qua da
Thu	Huyệt kinh và huyệt du; tà ở phủ thì lấy huyệt hợp
Đông	Huyệt tỉnh và huyệt huỳnh	Tất phải châm sâu mà lưu kim

Giảng: Bốn chữ "đắc khí huyệt vi định" — được đúng khí huyệt thì mới định — là câu trả lời cho câu hỏi mở đầu, và nó chuyển trọng tâm từ mùa sang huyệt: mùa chỉ cho biết khí đang ở tầng nào, còn cái quyết định vẫn là tìm đúng chỗ. Đây hô ứng với lời ở thiên 4: "châm tất phải trúng khí huyệt, chớ trúng vào thịt vào khớp".

Bảng chọn huyệt theo mùa này khác đôi chút với bảng ở thiên 2 (Bản du): thiên 2 chép "xuân lấy lạc mạch và huỳnh huyệt, hạ lấy du huyệt và tôn lạc, thu lấy hợp huyệt, đông lấy tỉnh và du". Sự sai lệch ấy đã được các nhà chú giải ghi nhận từ sớm, và lời khuyên chung là: nắm nguyên lý, đừng học thuộc bảng. Nguyên lý ấy rất rõ và nhất quán giữa hai thiên:

• Xuân hạ khí ở nông → lấy huyệt ở nông, châm nông.
• Thu đông khí ở sâu → lấy huyệt ở sâu hơn, châm sâu và lưu kim.

Lý do có sai lệch là vì Nội Kinh được biên tập từ nhiều truyền thừa; mỗi truyền thừa có bảng riêng nhưng cùng một tinh thần.

释2. Các chứng và phác đồ chữa

温疟汗不出，为五十九痏。风㽷肤胀，为五十七痏……飧泄补三阴之上，补阴陵泉，皆久留之，热行乃止。

Dịch:

• Ôn ngược mà không ra được mồ hôi: châm năm mươi chín huyệt.
• Phong thủy, phù da: châm năm mươi bảy huyệt; chỗ nào da có huyết thì lấy hết ra.
• Xôn tiết (đi ngoài sống phân): bổ ở phía trên kinh Tam âm, bổ huyệt Âm Lăng Tuyền; đều lưu kim lâu, thấy hơi nóng chạy thì thôi.
• Chuyển cân ở phần dương thì chữa phần dương; chuyển cân ở phần âm thì chữa phần âm — đều dùng tốt thích (đốt kim mà châm).

Giảng: Hai con số năm mươi chín huyệt và năm mươi bảy huyệt là hai bộ huyệt chuẩn: bộ 59 dùng cho chứng nhiệt (Tố Vấn thiên 61 Thủy nhiệt huyệt luận và thiên 32 Thích nhiệt luận kê đủ tên), bộ 57 dùng cho chứng thủy thũng. Việc Nội Kinh gọi thẳng bằng con số cho thấy đây là những phác đồ đã thành quy ước, ai học nghề cũng phải thuộc.

Chi tiết đáng học nhất ở đây là "nhiệt hành nãi chỉ" — lưu kim cho tới khi thấy hơi nóng chạy thì thôi. Đây là một tiêu chí dừng dựa trên cảm giác của người bệnh, cụ thể và kiểm chứng được, nhất quán với "khí hòa nãi chỉ" ở thiên 9 và "dĩ tri vi sổ" ở thiên 13. Với chứng xôn tiết — tiêu chảy sống phân do tỳ dương hư hàn — thì việc thấy ấm lan ra chính là dấu hiệu dương khí đã được khơi dậy.

Nguyên tắc "chuyển cân ở phần dương thì chữa phần dương, ở phần âm thì chữa phần âm" rất gọn mà dùng được ngay: chuột rút ở mặt ngoài chân thì chữa kinh dương, ở mặt trong thì chữa kinh âm. Kèm phép tốt thích (kim nóng) vì chuột rút thuộc chứng hàn co rút, đúng như thiên 13 đã nói.

释3. Thủ thuật tháo dịch cổ trướng

徒㽷先取环谷下三寸，以铍针针之，已刺而筩之，而内之，入而复之，以尽其㽷……间日一刺之，㽷尽乃止。

Dịch: "Chứng đồ thủy (cổ trướng đơn thuần, chỉ có nước): trước hết lấy chỗ dưới hoàn cốc ba tấc, dùng phi châm mà châm vào; châm rồi thì luồn ống vào, đưa vào rồi lại rút ra, cốt tháo cho hết nước.

Tất phải bó chặt: nước ra chậm thì người bệnh thấy bứt rứt phải cúi gập; nước ra nhanh thì thấy yên ổn. Cách một ngày châm một lần, nước hết thì thôi.

Cho uống thuốc bế (thuốc giữ lại). Đang lúc châm thì chỉ uống thuốc ấy; đang uống thì đừng ăn, đang ăn thì đừng uống; chớ ăn thức ăn khác trong một trăm ba mươi lăm ngày."

Giảng: Đây là mô tả thủ thuật ngoại khoa chi tiết nhất còn lại trong Linh Khu, và có mấy điểm đáng kinh ngạc.

Thứ nhất, dụng cụ và kỹ thuật. Dùng phi châm — loại kim thứ năm trong chín loại, "đầu như mũi gươm, dùng lấy mủ lớn" theo thiên 1 — tức một thứ dao mổ nhỏ. Sau khi chọc thì "đồng chi" (筩之) — luồn một cái ống vào để dẫn dịch ra. Đây chính là nguyên lý của thủ thuật chọc tháo dịch màng bụng.

Thứ hai, vị trí. "Hoàn cốc hạ tam thốn" — dưới rốn ba tấc, tức vùng huyệt Quan Nguyên. Đây là vị trí an toàn ở người cổ trướng.

Thứ ba, xử trí biến chứng. Lời dặn "tất kiên" — phải bó chặt bụng lại — là để tránh tụt huyết áp do tháo dịch quá nhanh. Và kinh văn mô tả chính xác hai tình huống: nước ra chậm thì người bệnh bứt rứt (vì bụng vẫn căng); nước ra nhanh thì thấy dễ chịu. Đồng thời quy định cách một ngày một lần — tức tháo dần chứ không tháo hết một lúc.

Thứ tư, chế độ ăn. "Đang uống thì đừng ăn, đang ăn thì đừng uống" là cách hạn chế lượng nước đưa vào — một nguyên tắc vẫn dùng trong chăm sóc người cổ trướng. Thời gian kiêng một trăm ba mươi lăm ngày cho thấy người xưa hiểu đây là bệnh mạn tính cần theo dõi rất lâu.

Cần nói rõ với người đọc hôm nay: đây là tư liệu lịch sử, không phải hướng dẫn. Cổ trướng là biểu hiện của bệnh nặng (thường là xơ gan, suy tim, bệnh thận), việc chọc tháo dịch phải do cơ sở y tế thực hiện với điều kiện vô khuẩn.

释4. Trước tý, hàn lâu ngày, và bệnh đại tràng

著痹不去，久寒不已，卒取其三里。肠中不便，取三里，盛泻之，虚补之。

Dịch:

• Trước tý (chứng tý dính chặt) không rời, hàn lâu ngày không khỏi: dùng tốt thích ở huyệt Tam Lý.
• Trong ruột không thông: lấy Tam Lý; thịnh thì tả, hư thì bổ.
• Lệ phong (phong hủi): trước hết châm vào chỗ sưng; châm rồi thì dùng kim nhọn châm vào chỗ ấy, ấn cho ác khí ra, hết sưng thì thôi. Phải ăn theo chế độ nhất định, chớ ăn thức ăn khác.
• Trong bụng thường sôi, khí xông lên ngực, suyễn không đứng lâu được: tà ở đại tràng; châm Hoang Nguyên, Thượng Cự Hư, Tam Lý.

Giảng: Huyệt Tam Lý (Túc Tam Lý) xuất hiện ba lần liên tiếp trong đoạn này — chữa chứng tý lâu ngày, chữa ruột không thông, chữa bệnh đại tràng. Sự lặp lại ấy cho thấy địa vị đặc biệt của nó, và lý do đã được nêu ở thiên 4: Dương minh là "biển của năm tạng sáu phủ", giàu cốc khí nhất. Đến nay Túc Tam Lý vẫn là huyệt được dùng nhiều nhất trong châm cứu.

Hoang Nguyên là huyệt đã được nêu ở thiên 1 ("hoang chi nguyên xuất ư bột ương"), tức vùng huyệt Khí Hải dưới rốn. Việc phối Hoang Nguyên với Thượng Cự Hư (hạ hợp huyệt của đại tràng) và Tam Lý là một phác đồ hoàn chỉnh: một huyệt vùng bụng, hai huyệt ở chân.

Về lệ phong, phép chữa được mô tả là châm vào chỗ sưng rồi ấn cho "ác khí" ra — thực chất là dẫn lưu tổn thương tại chỗ. Lời dặn về chế độ ăn nghiêm ngặt cho thấy người xưa nhận ra đây là bệnh cần điều trị dài ngày.

释5. Bệnh của tiểu tràng, đởm, vị và tam tiêu

善呕，呕有苦，长太息，心中憺憺，恐人将捕之，邪在胆，逆在胃，胆液泄则口苦，胃气逆则呕苦，故曰呕胆。

Dịch:

Bệnh tiểu tràng: "Bụng dưới kéo xuống tinh hoàn và kéo vào lưng sống, xông lên tim — tà ở tiểu tràng. Tiểu tràng nối với hệ tinh hoàn, thuộc về cột sống, xuyên qua can phế, nối lạc với hệ tim. Khí thịnh thì quyết nghịch, xông lên trường vị, hun vào can, tản ra ở mạc, kết ở rốn. Cho nên lấy Hoang Nguyên để tản nó, châm Thái âm để cho nó, lấy Quyết âm để hạ nó, lấy Hạ Cự Hư để trừ nó, rồi ấn theo các kinh nó đi qua mà điều hòa."

Bệnh đởm: "Hay nôn, nôn ra vị đắng, thở dài kéo dài, trong lòng chấp chới, sợ như có người sắp bắt mình — tà ở đởm, nghịch ở vị. Dịch mật tiết ra thì miệng đắng; khí vị nghịch lên thì nôn ra đắng — cho nên gọi là nôn mật. Lấy huyệt Tam Lý mà hạ xuống. Nếu khí vị nghịch thì châm huyết lạc của kinh Thiếu dương để đóng cái nghịch của đởm lại, rồi điều hòa hư thực mà trừ tà."

Bệnh vị: "Ăn uống không xuống, cách mô nghẽn không thông — tà ở vị quản. Ở thượng quản thì châm để ép nó xuống; ở hạ quản thì tản ra mà trừ đi."

Bệnh tam tiêu: "Bụng dưới đau và sưng, không đi tiểu được — tà ở chỗ tam tiêu ràng buộc; lấy đại lạc của kinh Thái dương; xem lạc mạch của nó và các lạc nhỏ của Quyết âm, chỗ nào kết lại mà có huyết thì châm. Nếu sưng lan lên tới vị quản thì lấy Tam Lý."

Giảng: Bệnh đởm được mô tả gần như trùng khít với đoạn ở thiên 4 và ở thiên 10, và ở đây có thêm cơ chế: "đởm dịch tiết tắc khẩu khổ, vị khí nghịch tắc ẩu khổ" — dịch mật trào ra thì miệng đắng, khí vị nghịch lên thì nôn ra đắng. Hai vế ấy phân biệt được hai tình huống: chỉ đắng miệng (dịch mật trào) và nôn ra chất đắng (thêm khí vị nghịch). Bệnh danh "ẩu đảm" (nôn mật) từ đây mà ra.

Phác đồ chữa bệnh tiểu tràng là một ví dụ mẫu mực về phối huyệt nhiều tầng: Hoang Nguyên để tản khí kết ở rốn, kinh Thái âm để bổ, kinh Quyết âm để hạ khí, Hạ Cự Hư (hạ hợp huyệt của tiểu tràng) để trừ tà tại phủ, rồi ấn dọc các kinh để điều hòa. Năm bước, mỗi bước một mục đích khác nhau — cho thấy trình độ tổ chức phác đồ đã khá cao.

Việc phân biệt thượng quản và hạ quản trong bệnh vị cũng rất thực dụng: nghẽn ở phần trên thì phải ép xuống, nghẽn ở phần dưới thì phải tản ra. Hai chỗ tắc, hai hướng xử lý ngược nhau.

释6. Xem sắc mắt và hai bộ mạch

覩其色，察其目，以知其散复者……持气口人迎，以视其脉，坚且盛且滑者，病日进，脉软者，病将下。气口候阴，人迎候阳也。

Dịch: "Xem sắc mặt, xét mắt, để biết khí tan hay khí lại — tức nhìn sắc ở mắt mà biết bệnh còn hay mất.

Làm cho hình thể chuyên nhất, nghe động tĩnh — tức giữ lấy hai bộ khí khẩu và nhân nghênh mà xem mạch: mạch chắc, thịnh và trơn thì bệnh ngày một tiến; mạch mềm thì bệnh sắp lui. Các kinh mà thực thì ba ngày là khỏi.

Khí khẩu xem phần âm, nhân nghênh xem phần dương."

Giảng: Đoạn kết này giải thích lại hai câu vốn đã xuất hiện ở thiên 1 ("đổ kỳ sắc, sát kỳ mục, tri kỳ tán phục; nhất kỳ hình, thính kỳ động tĩnh") — nên có thể xem là một mảnh chú giải tương tự thiên 3.

Điểm mới là tiêu chí tiên lượng qua mạch: chắc, thịnh, trơn → bệnh tiến; mềm → bệnh lui. Logic rất rõ: mạch càng căng cứng thì tà khí càng mạnh và đang tiến; mạch mềm lại là dấu hiệu khí đã điều hòa. Đây nhất quán với định nghĩa ở thiên 9 rằng sau khi tả thì "mạch vẫn lớn như cũ mà không còn chắc".

Câu chốt "khí khẩu hậu âm, nhân nghênh hậu dương" cô lại nguyên tắc của bảng đối chiếu hai bộ mạch ở thiên 9 và thiên 10 thành tám chữ dễ nhớ.

• 四时之气，各有所在；灸刺之道，得气穴为定 · Tứ thời chi khí, các hữu sở tại; cứu thích chi đạo, đắc khí huyệt vi định · Khí bốn mùa mỗi mùa có chỗ ở riêng; đạo của cứu và châm, được đúng khí huyệt thì mới định.
• 皆久留之，热行乃止 · Giai cửu lưu chi, nhiệt hành nãi chỉ · Đều lưu kim lâu, thấy hơi nóng chạy thì thôi. — Tiêu chí dừng dựa trên cảm giác của người bệnh.
• 转筋于阳，治其阳；转筋于阴，治其阴 · Chuyển cân ư dương, trị kỳ dương; chuyển cân ư âm, trị kỳ âm · Chuột rút ở phần dương thì chữa phần dương, ở phần âm thì chữa phần âm.
• 胆液泄则口苦，胃气逆则呕苦，故曰呕胆 · Đởm dịch tiết tắc khẩu khổ, vị khí nghịch tắc ẩu khổ, cố viết ẩu đảm · Dịch mật tiết ra thì miệng đắng, khí vị nghịch thì nôn ra đắng — gọi là nôn mật.
• 脉坚且盛且滑者，病日进；脉软者，病将下 · Mạch kiên thả thịnh thả hoạt giả, bệnh nhật tiến; mạch nhuyễn giả, bệnh tương hạ · Mạch chắc thịnh trơn thì bệnh đang tiến; mạch mềm thì bệnh sắp lui.
• 气口候阴，人迎候阳也 · Khí khẩu hậu âm, nhân nghênh hậu dương dã · Khí khẩu xem phần âm, nhân nghênh xem phần dương. — Tám chữ cô lại nguyên tắc so hai bộ mạch.

Thuật ngữ	Chữ Hán	Giải nghĩa
Khí huyệt	气穴	Chỗ đúng của huyệt; tìm được khí huyệt thì phép cứu châm mới có chuẩn.
Ngũ thập cửu vưu · Ngũ thập thất vưu	五十九痏 · 五十七痏	Bộ 59 huyệt chữa chứng nhiệt và bộ 57 huyệt chữa chứng thủy thũng — hai phác đồ đã thành quy ước.
Xôn tiết	飧泄	Đi ngoài ra thức ăn chưa tiêu, thuộc tỳ dương hư hàn.
Đồ thủy	徒㽷	Cổ trướng đơn thuần chỉ có nước, không kèm chứng khác.
Tốt thích	焠刺	Đốt kim đỏ rồi châm, dùng cho chứng hàn co rút.
Trước tý	著痹	Chứng tý dính chặt, nặng nề, do thấp tà là chính.
Lệ phong	疠风	Phong hủi — bệnh da nặng, chữa bằng dẫn lưu tại chỗ và kiêng khem dài ngày.
Hoang nguyên	肓之原	Huyệt vùng dưới rốn (Khí Hải), nguyên huyệt của hoang, dùng tản khí kết ở bụng.
Ẩu đảm	呕胆	Nôn ra chất đắng do khí vị nghịch cộng với dịch mật trào.
Thượng quản · Hạ quản	上脘 · 下脘	Phần trên và phần dưới của vị; tắc ở mỗi nơi có hướng xử lý ngược nhau.

Trương Giới Tân trong Loại Kinh nhận xét rằng bảng chọn huyệt bốn mùa ở thiên này và ở thiên 2 không trùng khít, và cho rằng đó là do Nội Kinh gom nhiều truyền thừa. Ông khuyên người học nắm lấy nguyên lý "xuân hạ khí ở nông nên châm nông, thu đông khí ở sâu nên châm sâu", còn chi tiết bảng nào thì tùy nghi mà dùng.

Mã Thời trong Linh Khu Chú Chứng Phát Vi đặc biệt chú ý đoạn thủ thuật tháo dịch cổ trướng, cho rằng đây là bằng chứng rõ ràng nhất về ngoại khoa thời cổ trong Linh Khu. Ông khen chỗ "tất kiên" — phải bó chặt — và việc quy định cách một ngày một lần, xem đó là sự cẩn trọng đúng mực, vì tháo nhanh quá thì nguy.

Trương Chí Thông trong Linh Khu Tập Chú bình về phác đồ chữa bệnh tiểu tràng, cho rằng năm bước ấy là mẫu mực của phép phối huyệt: mỗi huyệt một nhiệm vụ, không huyệt nào thừa. Ông phê lối chọn huyệt tùy tiện, châm cho nhiều mà không biết huyệt nào làm việc gì.

Hoàng Phủ Mật thu nhận phần lớn các phác đồ của thiên này vào Giáp Ất Kinh, sắp xếp lại theo bệnh danh; nhờ đó các chỉ định huyệt như "Tam Lý chữa bệnh vị và đại tràng", "Thượng Cự Hư chữa đại tràng", "Hạ Cự Hư chữa tiểu tràng" được truyền lại nguyên vẹn và trở thành chuẩn.

• Nguyên tắc xuân hạ châm nông, thu đông châm sâu phản ánh một điều rộng hơn: cơ thể ở mỗi mùa có trạng thái khác nhau, nên cường độ can thiệp cũng nên khác. Mùa hè dễ ra mồ hôi nên không cần xông hơi nhiều; mùa đông khí tàng vào trong nên các biện pháp làm ấm sâu có ích hơn.
• Bộ chứng "hay nôn, nôn ra vị đắng, thở dài kéo dài, trong lòng chấp chới, sợ như sắp bị bắt" là một bộ dấu hiệu rất đặc trưng. Nếu thấy đắng miệng buổi sáng kèm hay thở dài và bồn chồn, nên đi khám cả tiêu hóa lẫn tình trạng căng thẳng.
• Nguyên tắc "chuột rút ở mặt ngoài chân thì chữa phần dương, mặt trong thì chữa phần âm" dùng được ngay: khi bị chuột rút, hãy để ý vị trí và làm ấm, xoa bóp đúng mặt ấy thay vì xoa chung chung.
• Lời dặn "đang uống thì đừng ăn, đang ăn thì đừng uống" trong chế độ chữa cổ trướng phản ánh nguyên tắc hạn chế nước — vẫn đúng với người phù, cổ trướng, hoặc suy tim, và nên làm theo hướng dẫn của thầy thuốc.
• Chi tiết "lưu kim cho tới khi thấy hơi nóng chạy thì thôi" nhắc rằng trong điều trị, cảm giác của người bệnh là một chỉ dấu quan trọng. Khi được châm cứu hay xoa bóp, nên nói rõ mình đang cảm thấy gì thay vì im lặng chịu đựng.
• Túc Tam Lý xuất hiện nhiều lần trong thiên với chỉ định về tiêu hóa. Việc day ấn nhẹ huyệt này (dưới gối ba tấc, phía ngoài xương ống chân) là một cách tự chăm sóc đơn giản cho chứng đầy bụng khó tiêu — nhưng không thay được việc khám khi triệu chứng kéo dài.

• Thiên 2 · Bản du — cũng chép bảng chọn huyệt theo bốn mùa, hơi khác với thiên này; nên đọc đối chiếu.
• Thiên 1 · Cửu châm thập nhị nguyên — nêu "hoang chi nguyên xuất ư bột ương", tức huyệt Hoang Nguyên được dùng nhiều ở thiên 19; và hai câu về xem sắc mắt được thiên này chú giải.
• Thiên 4 · Tà khí tạng phủ bệnh hình — kê bệnh của sáu phủ và các hạ hợp huyệt; thiên 19 bổ sung phác đồ chi tiết hơn.
• Thiên 13 · Kinh cân — nguyên tắc "dĩ tri vi sổ", cùng tinh thần với "nhiệt hành nãi chỉ" ở đây.
• Thiên 44 · Thuận khí nhất nhật phân vi tứ thời — bàn về việc chia một ngày thành bốn mùa nhỏ, nối tiếp ý chọn huyệt theo thời.
• Tố Vấn thiên 61 · Thủy nhiệt huyệt luận và thiên 32 · Thích nhiệt luận — kê đủ tên bộ 57 huyệt và bộ 59 huyệt mà thiên này chỉ gọi bằng con số.